U sözlüğü · madde
ajun isim
Tanım
- Dünya, âlem; insanların yaşadığı yer: “ajun itgüke açtı uştmaḫ yolı” dünyayı düzenlemek için cennet yolunu açtı; “isiz ajun ḳaldı mu” kötü dünya (geride) mi kaldı; “ajunda atı ḳalsu” dünyada adı kalsın. Tanıklar: KBAH
- (Budist ve Maniheist metinlerde) doğum, varoluş, hayat: “ilki ajunta” önceki hayatta; “sansız tümen ajunta berü” sayısız hayattan beri; “ajunın ödeçi” önceki hayatlarını hatırlayan. Tanıklar: SekMaitU2
- Varoluş alanı: “bėş ajun tınlıġ” beş varoluş alanındaki canlılar; “beş ajunlarta, tört tuġumlarta” beş varoluş alanında, dört doğum türünde. Tanıklar: Abh
- “ikigün ajun” iki dünya, dünya ve ahiret. Tanıklar: KB
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ajun — yalın hâliyle 263 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ajuntaḳı 9 (Abh, U, Mait, Sek) · ajuntaqı 1 (ShoR)
- ajunlarıg 5 (Mait) · ajunlarıġ 5 (U, TT, Abh)
Çekimli biçimler (27):
Bağlamlar
Bütün geçişler (36) →U Uigurica I-IV
36 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-4–5 | ötrü ol oġurd[a] .. mn ḳamaġ bėş | ajun | tınlġ oġl .. [anı] üze uluġ y ……[rlıḳanç]uçı ajun köŋül turġurup kördüm… |
| U II, T II Y.32-4–5 | … oġurd[a] .. mn ḳamaġ bėş ajun tınlġ oġl .. [anı] üze uluġ y ……[rlıḳanç]uçı | ajun | köŋül turġurup kördüm… |
| U II, T II S.2b-11 | ḳılınçta ötkürü-ü | ajun | bolur |
| U II, T. II Y. 52,1- III 21-13–16 | öŋre | ajuntaḳı | öç kek özü- . . . . . . [tı]ltaġınta brḫmadati ėligig artuḳraḳ t- . . . . … |
| U II, T. II Y. 52,1- III 21-21–22 | ötrü ol batra ḳatun öŋre | ajuntaḳı | [yvlaḳ] saḳınç tıltaġınta muntaġ osuġluġ ögretig ḳıltı |
| U II, T. III M. 207 a.-9–10 | anta yme yėti | ajun-larıġ | teginip . . tamu--ta toġmaġ-ı bolḳai |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | birök ḳayu--ta ḫaçan yalanguġ | ajun-ınta | toġmaġı bolsar yme . . anta ėrinç çıḳai bolup toġa teglüg yme bolġai tėp . … |
| U II, T. III M. 207 a II.-43–48 | … ı-sı-nıŋ ol sav-ın esidip ertiŋü adınu muŋadu . . bu tŋri urı-sı ḫayu yėti | ajun--larıġ | teginür erki |
| U II, T. III M. 207 a II.-49–51 | tėp saġınu . . bir ödün ki-a negü erser tėmedin sük bolup körti yėti | ajun--ların | |
| U II, T. III M. 207 a II.-52–58 | … ġ yılan-nıŋ . . ḫara ḫuş-nuŋ . . ḫarġa-nıŋ bu yėti arıġ-sız yėteçi-ler-niŋ | ajun-ınta | toḳar-ın körüp . . tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri ol yėti ajun--larıġ köŋül … |
| U II, T. III M. 207 a II.-52–58 | … ler-niŋ ajun-ınta toḳar-ın körüp . . tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri ol yėti | ajun--larıġ | köŋül-inte inçe saḳıntı |
| U II, T. III M. 207.-14–22 | ajun-lar | sayu tamu-ta .. yılḳı ajun-ınta . . erklig ḫan-nıŋ yėrtinçü-sinte .. prit … | |
| U II, T. III M. 207.-14–22 | ajun-lar sayu tamu-ta .. yılḳı | ajun-ınta | . . erklig ḫan-nıŋ yėrtinçü-sinte .. prit yėrtinçü--sinte .. asuri oġus-ın … |
| U II, T. III M. 207.-23–24 | çömeli ḫoŋuz-ta ulatı bu bu tınlġ-lar | ajun-ınta | neŋ ḫaçan erser toġmaġ-ı bolmaz |
| U II, T. III M. 207.-38–42 | … küsüni üze bodimant nomluġ orun-ġa tegginçe munuŋ ėkin arasınta arıġ toḳum | aj--un-uġ | bulmaġ-ı tapmaġ-ı bolur |
| U II, T. III M. 207.-94–96 | tamuta yılġı | aj--un-ınta | .. erklig ḫan yėrtinçü--sinte prit azun-ınta .. asuri oḳus-ınta neŋ toḳmaz … |
| U II, T. III M. 207.-30–32 | ol ḫayu ḫayu | ajun -lar-ta | toġsar .. anta anta yme linḫu-a-nıŋ esen-intin ök bögün keligin toġmaġ-ı b … |
| U II, T. III M. 207.-33–34 | azun-lar sayu yme | ajun-ın | ödeçi bolur |
| U II, T. III M. 207.-35–48 | … ı azun--ınta erser .. azu erklig ḫan--nıŋ yėrtinçü-sinte erser .. azu prit | ajun-ınta | erser .. azu olartın adın ḫayu azun-lar--ta toġmıs erser yme .. olar inçip … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … rser yme boḳuz-ınta erser yme tutsar-lar oḳısar-lar .. ol tınlġ-lar-ḫa bir | ajun-ta | neŋ aḳu tegmekei .. neŋ bı bıçġu tegmekei .. neŋ ėsig ig tegmekei .. neŋ a … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … amraḳuluḳ bolḳai .. köŋül -lüg yme .. sekiz tümen tört miŋ kuldi klp-larta | ajun | ajun sayu toḳum-ın öteçi çatisimari bolḳai .. sekiz tümen tört miŋ kuldi n … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … uluḳ bolḳai .. köŋül -lüg yme .. sekiz tümen tört miŋ kuldi klp-larta ajun | ajun | sayu toḳum-ın öteçi çatisimari bolḳai .. sekiz tümen tört miŋ kuldi nayut … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … .. olar-ḫa yme amraḳuluḳ bolḳai köŋül yėtkülüg yme .. neŋ ḳaçan erser yek | aj--un-ınta | .. neŋ raksaz ajun-ınta neŋ buti ajun-ınta .. neŋ prit ajun-ınta .. neŋ pi … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … bolḳai köŋül yėtkülüg yme .. neŋ ḳaçan erser yek aj--un-ınta .. neŋ raksaz | ajun-ınta | neŋ buti ajun-ınta .. neŋ prit ajun-ınta .. neŋ pisaçi ajun-ınta .. neŋ pu … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … üg yme .. neŋ ḳaçan erser yek aj--un-ınta .. neŋ raksaz ajun-ınta neŋ buti | ajun-ınta | .. neŋ prit ajun-ınta .. neŋ pisaçi ajun-ınta .. neŋ pudanı ajun--ınta .. … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … ser yek aj--un-ınta .. neŋ raksaz ajun-ınta neŋ buti ajun-ınta .. neŋ prit | ajun-ınta | .. neŋ pisaçi ajun-ınta .. neŋ pudanı ajun--ınta .. neŋ katapudani ajun-ın … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … eŋ raksaz ajun-ınta neŋ buti ajun-ınta .. neŋ prit ajun-ınta .. neŋ pisaçi | ajun-ınta | .. neŋ pudanı ajun--ınta .. neŋ katapudani ajun-ınta toḳma- -ḳai-lar .. ne … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … buti ajun-ınta .. neŋ prit ajun-ınta .. neŋ pisaçi ajun-ınta .. neŋ pudanı | ajun--ınta | .. neŋ katapudani ajun-ınta toḳma- -ḳai-lar .. neŋ yalaŋuġ ajun-ınta çıḳai … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … un-ınta .. neŋ pisaçi ajun-ınta .. neŋ pudanı ajun--ınta .. neŋ katapudani | ajun-ınta | toḳma- -ḳai-lar .. neŋ yalaŋuġ ajun-ınta çıḳai bolmaḳıġ teginmekei-ler .. … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … danı ajun--ınta .. neŋ katapudani ajun-ınta toḳma- -ḳai-lar .. neŋ yalaŋuġ | ajun-ınta | çıḳai bolmaḳıġ teginmekei-ler .. kaŋgavaluk kaŋ ögüz için-deki ḳum sanınça … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | taḳı yme mn ütret ilki ilki | ajunta | ne yme bu ajun-ta et’özin ḳılu yançtım erser .. tilin sözleyü yançtım erse … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | taḳı yme mn ütret ilki ilki ajunta ne yme bu | ajun-ta | et’özin ḳılu yançtım erser .. tilin sözleyü yançtım erser .. köŋülin saḳın … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | taḳı yme mn ütret ilki | ajuntın | baru bu ajun--ḳategi vrḫar-ta saŋram-ta linta prian-ta [?prvan-ta] arıġ to … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | taḳı yme mn ütret ilki ajuntın baru bu | ajun--ḳategi | vrḫar-ta saŋram-ta linta prian-ta [?prvan-ta] arıġ toruġ yėrlerde sevig am … |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | anta başa bu buyan edgü ḳılınçıġ avırar-mn ertmiş aradın | ajun-ḳa | barmış ḳonım du vapsi sali beg ḳutıŋa ėl oŋurt ḳarçuḳı-ġa ḫutluġ üzük-ke a … |
| U II, T. II, Y., 48-68–71 | … atam bai epe çaŋşi-ḳa anam köset-ke bu buyan edgü ḳılınç küçinte .. yalŋug | ajunınta | toġmaḳ oġrınta yvlaġ ḫılınçlarġa yalçıtıp yaraġsız orun-larta toġmış-ları … |
Aynı gövdeden maddeler
“ajun” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).