U sözlüğü · madde
birle edat
Tanım
- İle, birlikte: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “ölüŋler öwkeŋiz birle” öfkenizle ölün; “tirek yidleg birle elgimizni kavşurup” direk ve yıdlag (sunu) ile ellerimizi birleştirip; “kök ḳalıḳ birle ḳatılıp” gök boşlukla karışıp; “ḳız birle küreşme, ḳısraḳ birle yarışma” kızla güreşme, kısrakla yarışma; “tabġaç bodun birle tüzültüm” Çin halkıyla barıştım. Tanıklar: KTMaitShoRKuTKBDLT
- (Kuran çevirisinde) aracılık, sebep: “anıŋ birle” onunla, onun sayesinde; “yarlıġı birle” buyruğuyla. Tanıklar: KuT2KBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birle — yalın hâliyle 1.232 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →U Uigurica I-IV
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II B1-7-19–20 | ḳaçıġ adġan--ġu törü bėlig köŋül | birle | ḳavış--ıp bürtmek tėtir |
| U II, T II Y 10-15–17 | … pınu udunu atayu teginser ol kişi . . edgü ḫılınçı öŋreki kişi edgü ḫılınç | bir--le | töz tėtir |
| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 4–5 | ötrü arçuni toŋa kilimbi yek-niŋ ḳızı | birle | . . . ḫualıġ çeçek-lig . . . [yėr]d[e] . . . oinayu ilinçüleyü olur . . -d … |
| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 6–7 | ıraḳd[ın] . . . oḳ kilimbi yek öpkesi . . | [bi]rle | kelmiş-in kördi |
| U II, T. II Y. 52,2 – IX 57- 11 | ol kilimbi yek | birle | s . . . . . . . . . . söŋüşgil |
| U II, T. III M. 238-10 | … ġa .. bosḳunḳu-ġa .. muntaġ-ın alḳu tŋri yėrler-inte erteçi tŋri urı--ları | birle | çambudivip-taḳı tınlġ--lar-nıŋ asıġ-lıġ-ı meŋėligi üçün bu darnı birle .. … |
| U II, T. III M. 238-10 | … arı birle çambudivip-taḳı tınlġ--lar-nıŋ asıġ-lıġ-ı meŋėligi üçün bu darnı | birle | .. mudur-nı[!] tudusur-mn |
| U II, T. III M. 207.-26–27 | adın-ta ançulayu kelmis-ler | birle | tususmaġ-ı bolur |
| U II, T. III M. 185.-19–21 | adı kötrülmis-a bu darnı-nıŋ inçke yanın osuġ-ı | birle | .. ḫılġuluġ çöke yaŋın kiŋürü-sinçe nomlayu yrlıġazun |
| U II, T. III M. 207.-62 | anta yme ançulayu kelmis--ler | birle | tususmaġ-ı bolur |
| U II, T. III M. 207 b.-9–12 | … z tıtıġ-sız bilge bėlig-ke tükel-lig bolup .. uluġ bodıstv-lar-nıŋ köŋül-ı | birle | teŋ köŋül-üg bulmaġ-ı bolur.. |
| U II, T. III M. 225.-24-5 | … mn ḫurmuzta tŋri-ke .. yükünürmn edgülüg uma ḫat . . . [un] begi makisvari | birle | bėrgerü-ke T. III M.225. . . . . . . . . . . . . . . . varuni-ḳa .. yükü … |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … luḳsuz ölgü-legülüg-süz burḫan adı kötrülmis--ler-niŋ buyan-lıġ ekmek-leri | birle | tüz ḳılmıs buyan-lıġ bolḳai-lar .. |
| U II, T. II Y 42.-5–17 | k tizit . . . . . . . . . . . . . . . tluġ ḳızım ḳudat | birle | . . . . . . . . . . . . . . . asravaġ atlġ tsui ayıġ ḳılınç . . . . . . in … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | taġı yme ḳutluġ ḳızım ḫutada | birle | ilki ilki azunta baru vrḫar saŋram-ta linta pryanta arıġ yėr-lerte sevig k … |
Aynı gövdeden maddeler
“birle” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).