Tanım
- İlk, birinci, önceki; “aŋ ilki / eŋ ėlki” en önce: “aŋ ilki ḳop ḳamaġ tınlaġlaraġ adırtsız köŋlin edgü ögliçe saḳınur” ilk önce bütün canlıları ayrım gözetmeyen gönülle iyilik dileyerek düşünür; “eŋ ėlki toġu balıḳda süŋüşdüm” (BK) ilk önce Toğu Balık’ta savaştım; “ėlki sü taşıḳmış erti” (BK) ilk ordu çıkmıştı; “ötkürü ilki tıltaġ” ilk sebep; “ilki ilki azunlarda” önceki önceki hayatlarda; “ilki ajunta” önceki hayatta; “eŋ ilki on kat kök teŋrig” (Man) ilk önce on kat gök tanrıyı. Tanıklar: BK2Mait2ManU3
- “ilkide” önceden, eskiden, geçmişte; “ilkite berü” başlangıçtan beri: “ilkide ertmiş burḫanlar” geçmişte gelip geçmiş budalar; “biz ilkide amarı koyun ölürgüçi etçiler erdimiz” biz eskiden koyun kesen kasaplardık; “biziŋ ilkideki kılmış kılınçımız” önceden yapmış olduğumuz işler; “ilkiteberü atḳanıp” başlangıçtan beri bağlanıp. Tanıklar: MaitTT2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ilki — yalın hâliyle 21 kez
Çekimli biçimler (8):
Bağlamlar
Bütün geçişler (8) →U Uigurica I-IV
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.21-16–18 | … inmek toġar tip . . inç[ip] titrü saġınıp utġuraġ tuidum bürtmek-te ötkürü | ilki | tıltaġ sögüt önmiş erür |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | taḳı yme mn ütret | ilki | ilki ajunta ne yme bu ajun-ta et’özin ḳılu yançtım erser .. tilin sözleyü … |
| U II, T. II, Y., 48-11–19 | taḳı yme mn ütret ilki | ilki | ajunta ne yme bu ajun-ta et’özin ḳılu yançtım erser .. tilin sözleyü yançt … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | taḳı yme mn ütret | ilki | ajuntın baru bu ajun--ḳategi vrḫar-ta saŋram-ta linta prian-ta [?prvan-ta] … |
| U II, T. II Y 42.-29–36 | taġı yme ḫutluġ ilkisiz dabaru | ilki | ilki azunlarda ne bu azunda et’özin ḫılu yançılım tilin sözleyü yançdım kö … |
| U II, T. II Y 42.-29–36 | taġı yme ḫutluġ ilkisiz dabaru ilki | ilki | azunlarda ne bu azunda et’özin ḫılu yançılım tilin sözleyü yançdım köŋülin … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | taġı yme ḳutluġ ḳızım ḫutada birle | ilki | ilki azunta baru vrḫar saŋram-ta linta pryanta arıġ yėr-lerte sevig köŋüli … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | taġı yme ḳutluġ ḳızım ḫutada birle ilki | ilki | azunta baru vrḫar saŋram-ta linta pryanta arıġ yėr-lerte sevig köŋülin oot … |
Aynı gövdeden maddeler
“ilki” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).