Mait sözlüğü · madde
aḍaḳ isim
Tanım
- Ayak: “teŋriniŋ adaġlarınta töpüsi üze yükünüp” tanrının ayaklarına başını koyarak eğilip; “ėlgin adaḳın” eliyle ayağıyla; “töpöden adaḳnaŋ tıraŋaḳ uçıŋa” tepeden ayak tırnağının ucuna dek; “burḫan adaḳınta yinçürü töpün yükünüp” Buda’nın ayağına baş eğip. Tanıklar: HuastMait2ManU2
- “aḍaḳın tur-” ayakta durmak: (Tanrı’ya) boyun eğip hizmette durmak; bir işi üstlenip gözetmek: “aḍaḳın turġan erenler, aḍaḳın turġan tişiler” (Tanrı’ya) itaatle duran erkekler ve kadınlar; “erenler aḍaḳın turġanlar uraġutlar üze” erkekler kadınların işini üstlenenlerdir. Tanıklar: KuT2
- Bir şeyin alt yanı, dibi; ayakucu: “bu kürsi aḍaḳı üç aḍrı turur” bu tahtın ayağı üç çatallıdır. Tanıklar: KB
- “adaḳı aġır bol-” gebe kalmak: “burḫmawati ḳatun adaḳı aġarlaġ bolup” Brahmavati hatun gebe kalıp. Tanıklar: Mait
- Sonra gelen, sondaki (Abh’de “adaḳtaḳı” biçimiyle): “kim adaḳtaḳısı tuġurup ordunḳısın” sondaki (evre) öncekini doğurup. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aḍaḳ — yalın hâliyle 23 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aḍaḳın 53 (KuT, KB) · adaḳın 12 (KB, Abh, TT, Mait)
- aḍaḳ 14 (KB, KuT) · adaḳ 5 (Mait, KB, DLT, AO) · adaq 2 (ShoR) · adak 2 (KT, BK)
- adaḳı 5 (Mait, KB) · aḍaḳı 2 (KuT, KB)
- adakka 3 (Man) · aḍaḳḳa 1 (AH)
Çekimli biçimler (26):
Bağlamlar
Bütün geçişler (13) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
13 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.004.59 | … zlarag ... kişilenti erti.. viru(t)aḳ ili(g) beg basa basa şaḳilarag utmaḳ | adaḳ | asra kılmaḳ sav(lar)ag sözle--mişiŋe altı katunlar yirinçü--lüg bolup tod … |
| Mai.Tek.038.37–41 | alku olar munuŋ | adaḳınta | eŋitgeli yüküngeli tegim erürler ol savag ėşidip şanki çkrvirt ėlig yėti e … |
| Mai.Tek.051.56–62 | … n erser antın sıŋar yaḳın barırlar.. yaḳın teg--dükte teŋri teŋrisi burkan | adaḳın--ta | yinçürü töpün yükünüp yılınç--ġa yumşaḳ ayaların kavşurup inçe tėp ötünürl … |
| Mai.Tek.058.45–48 | ... -miş kaŋı ėlig begig kınlıḳta bekletip yėti yüligün | adaḳı | ol / - ... ... - /.. taḳı yėme ş(ıvng)ı ... ölütçi çantal erdi.. |
| Mai.Tek.081.13–20 | … nt ayasın kavş--urup tükel bilge maytrı burkan / -nıŋ çkr laḳşanın itilmiş | adaḳınta | yinçürü yükünüp inçe tėp ötünür.. inçe bolzun teŋrim neteg yarlıḳa--sar si … |
| Mai.Tek.089.31–33 | y(ėti otuzu)nç ıḳi p(a)t(a)r ulug ayıg ayamaḳın tükel bilge maytrı burkan | adaḳınta | yinçürü yükünüp inçe tėp ötüg ötünür |
| Mai.Tek.089.38–48 | siz- -iŋe çkr laḳşanın yarataglag | adaḳıŋızka | börtürüp bu trkays--triş teŋri yėri şudavas teŋri yėr(i-) -nteki teŋrilerk … |
| Mai.Tek.090.19–27 | … üzük köŋülin aḳru aḳru maŋalayu tükel bilge maytrı burkan- -ka yaḳın tegip | adaḳın- -ta | yinçürü yükünüp ayasın kavışurup ıglayu inçe tėp ötüg ötünür ... |
| Mai.Tek.102.09 | … pat) ... inçip yėme ... - / / tag sekiz ... -lig oġuşların erür ... taḳıġu | adaḳı | osug--(lug ü)ç erdni tag seŋirlerin iti-... -yim / ... ötüp ... isig ... ü … |
| 6b-12–16 | baş bıçġalı töş s[enç]geli ḳırtışın soyġalı közin oyġa-lı ėlgin | adaḳın | bıçġalı amraḳ kişi . . . oġulın ewin barḳın ordusın . . . [yėr] suw baġ bo … |
| Mai.T-11.4a.10–13 | anta ötrü burḫmawati ḳatun | adaḳı | aġ-arlaġ bolup ḳop ḳamaġ tınlaġlarḳa üzüksüz buşı bi[rü]r .. alḳu irinç ya … |
| Mai.T-11.10b.16 | … yıŋaḳ titrü kö[rü]p çkr swstik nantikaw[r]t irü blgülerin itiglig [ḳ]utluġ | adaḳın | erslan<la>r yaŋ[ala]r buḳalar yorıḳınça yaġız yirig adlayu yiti maŋ maŋlay … |
| Mai.T-11.11b.27 | … saça iki tiz-in sökütėp köküş öŋlüg çar-toḳırın y[ara]tıġlıġ başın bodiswt | adaḳıŋa | sunup inçe tėp tėyür (.) |
Aynı gövdeden maddeler
“adak” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).