Mait sözlüğü · madde
artuḳ sıfat
Tanım
- Fazla, çok, aşırı: “üküş sözde artuḳ asıġ körmedim” çok sözde fazla yarar görmedim; “artuḳ emgek” fazla sıkıntı; “arduḳraḳ kėŋ” daha geniş. Tanıklar: AbhUKB2
- Üstün, daha iyi; üstünlük: “artuḳ ḳıldı taŋrı … amarıŋıznı amarı üze” Tanrı kiminizi kiminize üstün kıldı; “artuḳta artuḳ” üstünlerin üstünü. Tanıklar: MaitKuT
- Zarf olarak: pek, çok: “et’özin artuḳ saḳlanu tutar” kendini pek sakınır; “artuḳ küçlüg” pek güçlü. Tanıklar: TKİPSek
- “artuḳı” (sayılarda) fazlası, üstü: “ḳırḳ artuḳı yeti yolı sülemiş” kırk yedi kez sefer etmiş; “otuz artuḳı eki yaşıma” otuz iki yaşımda. Tanıklar: BK2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): artuḳ — yalın hâliyle 102 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- artuḳ 100 (KB, Mait, KuT, Sek) · artuk 2 (KuT, AH)
- artuḳı 21 (BK, Mait, KT, KB) · artukı 1 (Man)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (19) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
19 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00211–00214 | … atlıg boşġutsuz tınlıg bar ençe yėme tömke biliglig erser inçip et-öz--in | artuḳ | saḳlanu tutar.. |
| Mai.Tek.008.15–16 | taḳı kalmış tört yüz toḳuz on | artuḳı-ı | bėş bodis(a)v(a)tlar (bėrgey)ler.. |
| Mai.Tek.009.04–08 | edgü edgü tözün oglum aŋsız inç | artuḳ | edgü erdim.. ne üçün tėp tėser yüz (yıl) yaşadım tünüg adıra sanasar tört … |
| Mai.Tek.018.55–59 | körüŋ siz kauj--iki ançama körkle kraza ton birle yaraşmış erür.. | artuḳ--ta | artuḳ teŋri teŋrisi burkan birle oḳşatı erür aglaḳta aglaḳ toyın körki bir … |
| Mai.Tek.018.55–59 | … örüŋ siz kauj--iki ançama körkle kraza ton birle yaraşmış erür.. artuḳ--ta | artuḳ | teŋri teŋrisi burkan birle oḳşatı erür aglaḳta aglaḳ toyın körki birle yar … |
| Mai.Tek.021.14–17 | ... | artuḳı | sekiz / ... ... kü / ... / / arka ... - / ayagka (tegimlig) ... ... tel … |
| Mai.Tek.033.13–15 | anıŋ ara | artuḳta | artuḳ bėş ajun tınlıglar üze isig amraḳ köŋüli turur.. |
| Mai.Tek.033.13–15 | anıŋ ara artuḳta | artuḳ | bėş ajun tınlıglar üze isig amraḳ köŋüli turur.. |
| Mai.Tek.035.26–31 | amtı taḳı | artuḳ | ... - / tuḳ küsüşüm ilinçülegülüg t / - ... -ka oynayın.. ol küsüşümin kan … |
| Mai.Tek.081.36–38 | bularnaŋ ara aŋ üst- -(ü)n mıŋ yüz | artuḳı | tört elig bire (ulug) sançip atlıg (ta)mu erür.. |
| Mai.Tek.083.50–52 | bu yėme bėşinç üç mıŋ üç yüz | art--uḳı | bėş otuz bire ulug maharurap atlıg tamu erür.. |
| Mai.Tek.084.15–19 | … kayusın yėme ker(gek) yarıp şişin teverler. . bu yėme altınç üç mıŋ sekiz | artuḳı | yėtmiş bere ulug tapn atlıg tamu erür.. |
| Mai.Tek.086.07–10 | -da tüşerler ... yalınlıg arıg ... (örtlüg) bu yėme ... | artuḳ | ... |
| 1a-3–10 | … törüsinçe altunluġ kurikarniŋ erdni-lig toranınta olurup tört yüz toḳuz on | artuḳı | bėş bodiswtlar ḳuwra-ġıŋa taḳı adın tŋri ḳuvraġıŋa nom nomlayu yėr suw ert … |
| 2a-21 | … rlıḳançuçı bilig[lig ḳolın ḳoy]numta [ḳuç]a tutarmn tėp saḳı[nur anıŋ ara] | artu-ḳta | artuḳ [bėş ajun tınlġlar] üze [isig amraḳ köŋüli turur . . ḳaltı ] bir oḫş … |
| 2a-21 | … ı bilig[lig ḳolın ḳoy]numta [ḳuç]a tutarmn tėp saḳı[nur anıŋ ara] artu-ḳta | artuḳ | [bėş ajun tınlġlar] üze [isig amraḳ köŋüli turur . . ḳaltı ] bir oḫşa-[ġu … |
| 3a-22 | … rḳıtġuluḳ sarp ḳurtġarġuluḳ [bolurlar] yüz ygrmi yılta eksük yaşasalar . . | artuḳ | emgeklig tolġaḳlıġ bolurlar . . |
| 7b-17–20 | … ayaġḳa te]gimlig wasumaitri siŋi saŋa-. . . -tida ulatı tört yüz [toḳuz on | ar]tuḳı | bėş tükemiş buyanlġ . . . [bodiswt]lar yėrtinçüke inerler |
| Mai.T-11.15a.06–14 | … yu ujak erki kim ujak sanıŋa kirgüçi .. ötrü bodiswt ikinti kegdete altmış | artuḳı | tört sanlaġ brḫmi atlaġ ujak bitėp ḳaŋınḳa bėrip inçe tėp tėyür .. |
Aynı gövdeden maddeler
“artuk” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).