Mait sözlüğü · madde
birle edat
Tanım
- İle, birlikte: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “ölüŋler öwkeŋiz birle” öfkenizle ölün; “tirek yidleg birle elgimizni kavşurup” direk ve yıdlag (sunu) ile ellerimizi birleştirip; “kök ḳalıḳ birle ḳatılıp” gök boşlukla karışıp; “ḳız birle küreşme, ḳısraḳ birle yarışma” kızla güreşme, kısrakla yarışma; “tabġaç bodun birle tüzültüm” Çin halkıyla barıştım. Tanıklar: KTMaitShoRKuTKBDLT
- (Kuran çevirisinde) aracılık, sebep: “anıŋ birle” onunla, onun sayesinde; “yarlıġı birle” buyruğuyla. Tanıklar: KuT2KBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birle — yalın hâliyle 1.232 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (81) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
81 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … tözün bursoŋ kuvrag erdni kutıŋa men kirtülüg upası (bo)z bay tirek yidleg | birle | (ė)lgimizni kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp ayayu aġırlayu (yinçürü) (y)ü … |
| Mai.Tek.005.57–61 | öp saḳınıp men kirtü köŋüllüg upası boz bay tirek yidleg | birle | töpümüzni yėrke tegürüp kop ajuntaḳı et-özin ayayu aġırlayu yinçürü yükünü … |
| Mai.Tek.007.40–45 | … ati inçe tėp tėdi öŋ(rek)i bėş pnçikler kinki bėş upa / / ... -kiler kamag | birle | bu yėr suvda on yaŋı arhant toyınlar boltılar teŋri burkan birle bir yigir … |
| Mai.Tek.008.31–38 | … bilge (burkan)nıŋ yirtinçü yėr suvda (belgürmişin) uḳup ėşidip kadaşı ... | (bir)le | ıḳigü dkşnapt (iltin) yine maġat ėlke kelir- -ler paşaŋ (tag)da teŋri teŋr … |
| Mai.Tek.018.35–40 | çintan nikişi | birle | kataglıg edgü yıdlag kuzişay mntark ulatı teŋridem hua çeçekler yüzken yag … |
| Mai.Tek.018.55–59 | … örkle kraza ton birle yaraşmış erür.. artuḳ--ta artuḳ teŋri teŋrisi burkan | birle | oḳşatı erür aglaḳta aglaḳ toyın körki birle yaraştı |
| Mai.Tek.023.01 | ? = 113 290 376 edler | birle | tuşmış erür (biz) |
| Mai.Tek.024.20–24 | … ltaçı ünmedi.. inçe tėp saḳıntı--lar üç kat yėr suvda teŋri teŋrisi burkan | birle | tegişi / - ... / - ... (ul)atı yoḳ inçip yėme yirtinç--(üde) (antag) osug( … |
| Mai.Tek.027.17–21 | alku ol tınlıglar maytrı burkan | birle | tuġarlar yėme kayu toyın dıntar sıŋarka tarka yėrde ėnip aşup anapana / ⟦a … |
| Mai.Tek.035.11–14 | tegzinü sekiz tümen tört mıŋ mingü kölüŋüke minmiş yinçge kırkınlar | birle | tegrıḳlep şanki çkrvirt ėlig kanta ulatı |
| Mai.Tek.037.14–15 | meriçi amtı boisvtnaŋ ögi katun ulug karı işiler | birle | tegrıḳlep.. |
| Mai.Tek.041.50–52 | utġuraḳ bilge biligin adırtlayu uḳar kaçıg atkan--ġu törü bilig köŋül | birle | kavış--ıp börtmek tėtir.. |
| Mai.Tek.048.14–18 | … ... ança ... burkan kutı kim kop ... kamag ayıg yavlaḳ törülerig yıdı yoḳı | birle | üzmelemiş bolur.. |
| Mai.Tek.050.22–28 | … maytrı burkan kaŋı brhmayu purohit sekiz tümen tört mıŋ purohit bramanlar | birle | purohit--ler erkin türkin erdnilig evler--in kodup ıdalap ulug tikin çuġın … |
| Mai.Tek.051.44–54 | biz yėme siz--nide ödrüüp öŋi munta kalmaz biz sizni | birle | şmnanç bolur-biz ötrü yaşovati katun linhua çeçek--lig otrugların tegrikle … |
| Mai.Tek.052.01–05 | … yėrin tolu töşep samntapşup yėmişlikig satġın alır ötrü (ar)şidati arhant | birle | saŋram (itgeli) toḳıġalı tyan yip tuta ülügleyür- -ler |
| Mai.Tek.053.04–11 | … -nıŋ lu or--dusıŋa yag- -umışın uḳup ... (seki)z tümen tört mıŋ ... -ları | birle | çala--(dr) ... türlüg hua (çeçek) ... burkan / |
| Mai.Tek.063.14–19 | … ŋuḳ et-özinte tuġarlar (k)içimedin ara ikile tükel bil(ge) (mayt)rı burkan | birle | kavışır(lar) |
| Mai.Tek.070.27–30 | ne üçün tėp tėser kim ilkide kişi et-özinte erken burkanag bursoŋ kuvraġı | birle | sevmez amranmaz erser nomçı bilgelerig nomlayu olurur körüp nomın ėşidigse … |
| Mai.Tek.072.34–38 | teŋri yėrinte kodı ėnip şanki ç(a)ḳr(a)v(a)rts ėlig kan | birle | meŋi meŋilep aŋ kininte siziŋ şaz--anıŋızta ulug edgüke teggey erdimiz.. |
| Mai.Tek.078.52–55 | ölürü turmışın körüp ögirdimiz sevinti--miz ölürdeçi kişiler | birle | tüz köŋüllüg boltumuz ol tıltaġın anta ölüp tamuda tugdumuz.. |
| Mai.Tek.084.20–29 | kim kayu eren ekeler siŋiller kızlar analar dıntar | birle | yavaz iş işlep yazınsar.. kim yėme işiler bolup kentü oglı içisi yurçı dı( … |
| Mai.Tek.089.01–11 | … 139a 225 307a 308 317⟧ taḳı adan on tümen kolti sanı ulug küçlüg teŋriler | birle | timburi pançaşıḳi çitarisini nata açita ulatı teŋridem oyınçılar birle viş … |
| Mai.Tek.089.01–11 | … tı teŋridem oyınçılar birle vişvaḳrmi teride ulatı teŋridem uz uzaġut--lar | birle | trtraştri virutaḳi viru- -paḳşi ... vayşarvani--de ulatı yėr suv küzedteçi … |
| Mai.Tek.089.49–61 | … . şazi katun ıḳi ... -t sanı teŋri katunları ... -i tümen oyunçı teŋri ... | (bi)rle | tegrıḳlep |
| Mai.Tek.091.10–15 | … ġuluḳ sekiz türlüg tözün yolug uḳıtıp iki yigirmi nayut sanı teŋri kuvraġı | birle | anası katunug kutka tegürü yarlıḳar |
| Mai.Tek.098.01–05 | ... ... öner ... altın meniŋ ... ulug bedük et-özüm | b(irle) | |
| Mai.Tek.100.14–18 | … nçuçı biliglig teŋrim ol ... ol edgü (k)ılınçlar ḳ(ı)lıp kim maytrı burkan | birle | tuşalım soḳuşalım ... ötrü teŋri teŋrisi burkan inçe tėp yarlıḳadı |
| Mai.Tek.104.01–18 | … eŋinçe ol tınlıḳġa utġuratı maytrı burkan begürer yaŋı kün küsençig körünç | birle | tuşar yėme kayu tınlıg tükel bilge teŋri teŋrisi burkan--nıŋ tıltaġın edgü … |
| Mai.Tek.105.20–28 | … (ıg) ... ėlig üze yėrig börte (yarlıḳar) ötrü yėr yarılıp ötrü tiki ço(ġı) | birle | çadır suvlug ulug ögü(z belgülüg) bolur |
| Mai.Tek.109.35 | ol buyan edgü kılınç küçinte şanki ç(krvrt) ėlig kan | birle | tuşup ya / / - ... et-özin teŋri meŋisin me(ŋiledeçi) (te)ŋriler ... kiniŋ … |
| Mai.Tek.111.31–33 | ... ança yėme mėni | birle | tuşġulug edgü kılınçları bar erdi anın tamulug et-özin mėni birle (kod)tıl … |
| Mai.Tek.112.42 | … a amarıları beg işi körkin ötrlüg yalınlıg tėgitle ınallar inçge kırkınlar | birle | ... kılınç kü(çinte) ... ... - / / nurlar erki ... ötrü ... maytrı burkan … |
| 7a-13–16 | … lġu küsüşüŋüzler bar erser . . amtı a[yaġḳa] tegimlig tüzin maitri bodiswt | b[irle] | yėrtinçüke iniŋler . . |
| Mai.T-11.3b.12–15 | anta ötrü brḫ-mayu purohit sekiz tümen tört mıŋ bramanlar | bėrle | burḫan-ḳa aymanmaḳın brḫmaḳatı ḳatunuġ ayayur aġarlayurlar .. |
| Mai.T-11.3b.30 | … kedip iliglerinte bıı bıçġu ḳılıç ur(u)ŋu uçruġ yadıp kntü kntü ḳuwraġları | bėrle | öz yıŋaḳlarınta turup bodiswt[nın]g anasıŋa yek içkek yik yilpik yawlaḳ sa … |
| verso: 9b | oŋtın yıŋaḳınta öŋlüg … … … … -nçs[z] … … n(i)ŋ … … … | bėrle | santu-şuti tŋrite miŋ ... üzeki kö-ligelik t- … -r ḳ- ... ... -rur .. |
| Mai.T-11.10b.12–15 | ilaptri piŋali pntu şnki ulatı luu ḫanları erdini yinçü munçuḳ ḫua çeçek | bėrle | ḳatı ḳarı yaġıtur-lar ḳut ḳolu alḳış alḳayu yaŋı toġmış bodiswtḳa yükünürl … |
| Mai.T-11.12b.13–29 | … ig kuşatar başınta tegzintürür .. şanki çkrwrt ilig ḫan tapınur .. begleri | bėrle | öŋtün uduzur .. sekiz tümen tort mıŋ gelig pra esġuḳ tuta öŋtün uduzur .. … |
| Mai.T-11.16a.11–16 | … lig s(e)n (.) yirtinçüdeki ḳamaġ ujik bilir baḫşı-larḳa baḫşı bolġalı sini | [bi]rle | teŋeşi ujak bilir kişi yoḳ (.) anın emtı sekiz tümen tort mı(n)g titsi-lar … |
Aynı gövdeden maddeler
“birle” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).