Mait sözlüğü · madde
eḍiz sıfat
Tanım
- Yüksek, yüce: “ay sırḳa yaḳın ay köŋülke eḍiz” ey sırra yakın, gönülden yüce olan; “édiz taġ édiz sögüt teriŋ yar” yüksek dağ, yüksek ağaç, derin uçurum; “azu ėdiz taġta erser azu ėdiz evte erser” yüksek dağda ya da yüksek evde ise; “sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı” (erdemlerini sayan) yüksek kum tepesini, ufak taşların sayısını sayabilir mi; “simaktin eḍizrek tutar himmėt ol” himmetini Simak yıldızından daha yüksek tutar. Tanıklar: UShoRKBAH2
- (Bilge Kağan yazıtında) “ediz” Ediz boyu: “ekinti ḳoşulgaḳda ediz birle süŋüşdümiz” ikinci olarak Koşulgak’ta Edizlerle savaştık. Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
eḍizrek (karşılaştırma) biçimi de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍiz — yalın hâliyle 29 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍiz 17 (KB, AH) · ediz 6 (BK, KuT, KB, DLT) · édiz 4 (ShoR) · ėdiz 2 (U)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (4) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.041.24–30 | … ar ogrınta tört türlüg adrılurlar kaltı kurug otuŋ tılta--ġınta ot tamıtur | idiz | köyer ör--tenür ançulayu yėme tutyaḳ nizvanılıġı otuŋta ötrü kılınçlıg otl … |
| Mai.Tek.051.44–54 | … n tegriklemiş kut teŋri osuglug sekiz tümen tört mıŋ kunçuy katunlar birle | idiz | kırşıdın ėnip yavaş mingülerke minip sansız tümen kitamati kent ul(uşlug-) … |
| 2b-11–14 | tütrüm teriŋ dya[n]ḳa kirmiş uluġ küçlüg tŋriler beliŋlep udunup | idiz | ḳarşılartın ünüp ḳut buyanlġ uḳıġçıḳa uḳıtıp alḳu tujit orduḳa yıġılurlar … |
| Mai.T-11.13a.09–18 | … lüg sewinçlig ḳuwraġın toyın iliglerinte ḫua çeçek //i erdini çaş ḳaş tuta | idiz | ordu ḳarşılarınta inip bodiswtḳa yükünü aġar ayaġ ḳılurlar .. amarıları er … |
Aynı gövdeden maddeler
“ediz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).