Mait sözlüğü · madde
elig isim
Tanım
- El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
- (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT
elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
- elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
- eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
- elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
- ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
- elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
- eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (45):
elgi 36
elgin 31
eligleri 15
elgiŋ 15
eliglerini 9
ėligin 8
eligde 5
eligleriŋizni 5
eligleriŋiz 4
elgim 4
ėlgin 4
eligin 3
elgiŋde 3
eligke 2
elgiŋni 2
eliginte 2
eligler 2
elgimni 1
eilgin 1
eligim 1
eliglerde 1
elginde 1
eliglerimiz 1
eliglerinde 1
elgiŋe 1
elgiŋizke 1
eligi 1
eliġın 1
elleriŋiz 1
elġiŋ 1
ilgin 1
ilginte 1
élgim 1
elgini 1
éligim 1
éligleri 1
êliglerig 1
ėlgimizni 1
elginte 1
ėligimizte 1
eligdin 1
ėligintin 1
ėligiŋe 1
ėligleri 1
ėliglerinte 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (21) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
21 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00256 | … bursoŋ kuvrag erdni kutıŋa men kirtülüg upası (bo)z bay tirek yidleg birle | (ė)lgimizni | kavşurup töpümin (yėr)ke tegürüp ayayu aġırlayu (yinçürü) (y)ükünür-mėn ta … |
| Mai.Tek.003.24–31 | … stan şasatar boşġunmış közünür kut teŋrisiŋ yüleşi brhmayu atlıg bramanlar | ėligintin | brhmavati |
| Mai.Tek.004.04–06 | -bi ġantarvılar | ėligin | kutġar--(ka)lır üçün kuŋkauçı et-özin belgürtüp kuŋkau etizip kutġaru yarl … |
| Mai.Tek.005.38–42 | btanati atlıg aġır iglig toyınnıŋ ıduḳ | eilgin | börte yarlıḳ(ap) ölür özinte ozġurup arha(nt) kutıŋa tegürü yarlıḳadı dya( … |
| Mai.Tek.007.23–28 | … om nomlay(u) ya(r)lıḳamadı.. amtı bėş ay tün (kün) ulug ėlig ezrua teŋr(i) | (ėligi-) -ŋe | barnas kentde er- ... arıgda üç tegzi(ç) (ıḳi) yigirmi bölük nomlug t(ilge … |
| Mai.Tek.010.16 | … gü kılınçımka sevinçlig ögrün--çlüg ereyin bu sav(ag) (sözleyür) erken ... | elgin | yoḳaru (öntürüp) aġırlayu |
| Mai.Tek.019.59 | … / gü / / ... yėg ayıtur-sen ... amtı titrü tıŋla kėŋürü ... muntada ınaru | elig | (k)olti altı yüz tümen yıl ert--(ser) |
| Mai.Tek.021.18–24 | ... - / ayagka tegimlig anant (ġauta)mi katun ogrınta ıḳi | ėlgin | kavışurup teŋri teŋrisi burkan(ka) (i)nçe tėp ötünti uluş uluġıya (ġa)utam … |
| Mai.Tek.039.04–12 | … ŋ dyan saḳınç yügerü kılur anı körüp kop yıŋaḳ--(taḳı) (kut) vahşikler ... | (ėligin) | kavşurup bodi--(svtka) inçe tėp tėyür--(ler) ... (e)tözke olurup ... |
| Mai.Tek.060.23 | … irminç ülüş] / / 8 ? = 110 ... -r biz munta ... yalınlıg kelemin suḳin öz | ėlgin | öz et-özümüz--ni karnımıznı uçamıznı eniŋümüzni butumuznı başımıznı yüzümü … |
| Mai.Tek.081.36–38 | bularnaŋ ara aŋ üst- -(ü)n mıŋ yüz artuḳı tört | elig | bire (ulug) sançip atlıg (ta)mu erür.. |
| Mai.Tek.081.58–62 | ... kılıçın süŋü şikti çaḳr baltu çomaḳ | ėliglerinte | belgülüg bolur.. bir ıḳintişke bıçuşurlar.. kesişürler toḳışurlar sançışur … |
| Mai.Tek.083.24–29 | ne yėme yalaŋuḳlarnıŋ | elig | yėti kolti altı yüz tümen yıllar ertser tėmin ök raurap tamuda bir kün bir … |
| Mai.Tek.089.01–11 | … viru- -paḳşi ... vayşarvani--de ulatı yėr suv küzedteçi teŋridem teŋriler | ėligleri | birle | tegrıḳlep |
| Mai.Tek.093.01–04 | ... ol baya(ġut) ... | elginte | alıp ... ögrünçülüg ... inçe tėp tėdi ... |
| Mai.Tek.103.08–13 | … yėrinteki yıl sanasar tükel tört mıŋ yıl ertdi ... yalaŋuḳ sanınça bükser | elig | yėti kolti altı yüz tümen yıl ertmiş erür ... ötrü santuşiti teŋri inçe tė … |
| Mai.Tek.106.21–22 | kunçuylar et-özin belgürtip ıduḳ | elgin | igig tutup yip egire yarlıḳadı ... |
| Mai.Tek.107.10–13 | (t)uġup kızartmış temir kazġuḳ ... - / | ėligimizte | belgürüp ... ... / / / -siz kent(ü) ... / - ... -zta üner |
| 1b-11–12 | yalŋuḳlar sanı-nça bükser | elig | yėti kolti altı yüz tümen yıl ertmiş erür .. |
| 6b-12–16 | baş bıçġalı töş s[enç]geli ḳırtışın soyġalı közin oyġa-lı | ėlgin | adaḳın bıçġalı amraḳ kişi . . . oġulın ewin barḳın ordusın . . . [yėr] suw … |
| Mai.T-11.9a.11–16 | … rdni körklüg mı(n)g yapırġaḳlaġ koru ḳanı<n>çsız körtle linḫua çeçek yarıp | ilginte | blgülüg bolur |
Aynı gövdeden maddeler
“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).