Mait sözlüğü · madde
ḫan isim
Tanım
- Han, hükümdar, kral: “d(a)rmaruçi atlġ ilig ḫan erken” Dharmaruci adlı hükümdar iken; “upaşati ilig ḫannıŋ töpüsinte” Upoṣadha kralın başında; “béş yıŋaqlartaqı luu ḫanları” beş yöndeki ejderha kralları; “çakravart ḫanlarnıŋ törüsi” cihan hükümdarlarının töresi; “ULUĠ BUĠRA HAN ÖGDİSİN AYUR” Büyük Buğra Han’ın övgüsünü söyler; “tanġut ḫanı yupıladı” Tangut hanı …; “tamulı yılġılı erklig ḫan” cehennem ve hayvanlar âleminin hükümdarı (Yama); “alḳu niz-vanılarnıŋ ėligi ḫanı” bütün tutkuların kralı. Tanıklar: Mait2AbhUShoR2KBDLT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ḫan — yalın hâliyle 130 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ḫan 119 (DK, Mait, U, Abh) · han 10 (EÇS, Man, KB, DK) · ḫ˅an 1 (KB)
- ḫanı 21 (DK, Abh, KB, ShoR) · hanı 8 (EÇS, Man)
- ḫanḳa 3 (Mait, Sek, Abh) · ḫanqa 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (15) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
15 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 3a-7–10 | kim mn ḳam(a)-ġda öŋre d(a)rmaruçi atlġ ilig | ḫan | erken maitar atlġ edgü ögli dyan saḳınç saḳıntım yüz kalp üç asanki edgü ḳ … |
| 4a-25–27 | oġuşı . . . . . . . . . -lar tört uluş [ü]ze . . . . . . ilig | ḫan | sekiz tümen [tört mıŋ] . . . turḳaru bramanlarıġ ayayur aġarlayurlar . . . |
| 6b-2–7 | … ler ḳamaġ . . . . . . -niŋ ilki ajunta . . . . . . d(a)rmuruçi atlġ il-[ig | ḫan] | erdi . . |
| Mai.T-11.3a.17–24 | … r kün tŋri ḳarnınta kirür tüşeser ol işler bėr uluş üze erklig çkrwrt ilig | ḫan | bolġuluḳ oġul toġurur .. ḳayu işler tülinte ay tŋri gr(a)ḫlar bėrle ḳarnın … |
| Mai.T-11.3a.17–24 | … e ḳarnınta kirür tüşe<se>r .. ol işliler tört uluş üz-e erklig çkrwrt ilig | ḫan | bolġu-luḳ oġul toġ[u]rur .. |
| Mai.T-11.3a.25–29 | … p ḳ[ar-] nınta kirür tül tüşeser ol ḳunçuy-lar otġuratı burḫan çkrwrt ilig | ḫan | bolġuluḳ oġul toġurur (.) |
| Mai.T-11.4b.23–30 | … üs[üş]ümin ḳanturuŋ .. ol sawaġ i[şidip] brḫmayu purohit şanki çkrwrt ilig | ḫanḳa | tüzü ötünüp kitumati bal[ıḳ]ta uluġ maŋırt maŋratġalı [ayur] .. ḳamaġ kitu … |
| Mai.T-11.9b.15–27 | ol yaruḳ-lar ara ḳaltı upaşati ilig | ḫan-nıŋ | töpüsinte murtagati ilig ḫan blgülüg bolmışça oŋtun yıŋaḳ ködrümintin otuz … |
| Mai.T-11.9b.15–27 | ol yaruḳ-lar ara ḳaltı upaşati ilig ḫan-nıŋ töpüsinte murtagati ilig | ḫan | blgülüg bolmışça oŋtun yıŋaḳ ködrümintin otuz iki ḳut buyanın tükel(l)ig s … |
| Mai.T-11.10b.12–15 | ilaptri piŋali pntu şnki ulatı luu | ḫanları | erdini yinçü munçuḳ ḫua çeçek bėrle ḳatı ḳarı yaġıtur-lar ḳut ḳolu alḳış a … |
| Mai.T-11.11a.28 | … yaşın osuġluġ altunluġ bodıġça yaltrıyu ög ḳarnıntın ünti .. kiser erslan | ḫanı | os[uġluġ] … … közin tö[rtdin yıŋaḳ ti]trü kördi .. |
| Mai.T-11.12b.13–29 | … santuşuti tŋri erdinilig kuşatar başınta tegzintürür .. şanki çkrwrt ilig | ḫan | tapınur .. begleri bėrle öŋtün uduzur .. sekiz tümen tort mıŋ gelig pra es … |
| Mai.T-11.13b.15–22 | çkrwrt ilig | ḫanlar-da | utmış yigedmiş ḳutı buyanı-ı erür .. naŋ bu orduda ḳarşıda ol-urġu ermez . … |
| Mai.T-11.16b.12–17 | … ḳamaġ yalŋuḳlar anıŋ tegre tegzinürler … yme bėr oġurda şanki çkrwrt ilig | ḫan | kntü ḳutadmış ḳuwraġı bėrle brḫmayu purohitıġ körg-eli yrlıḳlar .. iligler … |
| Mai.T-11.16b.12–17 | … ḳutadmış ḳuwraġı bėrle brḫmayu purohitıġ körg-eli yrlıḳlar .. iliglern(i)ŋ | ḫanlarn(ı)ŋ | antaġ törüleri bolur .. |
Aynı gövdeden maddeler
“han” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).