Mait sözlüğü · madde
ilki sıfat
Tanım
- İlk, birinci, önceki; “aŋ ilki / eŋ ėlki” en önce: “aŋ ilki ḳop ḳamaġ tınlaġlaraġ adırtsız köŋlin edgü ögliçe saḳınur” ilk önce bütün canlıları ayrım gözetmeyen gönülle iyilik dileyerek düşünür; “eŋ ėlki toġu balıḳda süŋüşdüm” (BK) ilk önce Toğu Balık’ta savaştım; “ėlki sü taşıḳmış erti” (BK) ilk ordu çıkmıştı; “ötkürü ilki tıltaġ” ilk sebep; “ilki ilki azunlarda” önceki önceki hayatlarda; “ilki ajunta” önceki hayatta; “eŋ ilki on kat kök teŋrig” (Man) ilk önce on kat gök tanrıyı. Tanıklar: BK2Mait2ManU3
- “ilkide” önceden, eskiden, geçmişte; “ilkite berü” başlangıçtan beri: “ilkide ertmiş burḫanlar” geçmişte gelip geçmiş budalar; “biz ilkide amarı koyun ölürgüçi etçiler erdimiz” biz eskiden koyun kesen kasaplardık; “biziŋ ilkideki kılmış kılınçımız” önceden yapmış olduğumuz işler; “ilkiteberü atḳanıp” başlangıçtan beri bağlanıp. Tanıklar: MaitTT2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ilki — yalın hâliyle 21 kez
Çekimli biçimler (8):
Bağlamlar
Bütün geçişler (22) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
22 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.05–09 | anı üçün inçe saḳınu etgintimiz.. | ilki | ajunta üküş türl(ü)g buyan edgü kılınç kılmış ogrınta silik ... / / / ... … |
| Mai.Tek.017.06–14 | … e oyun etiz--(ü) ... (an)ta ötrü oyun ... / / / teŋrıḳe üç ... ... küz-... | ilki | ... |
| Mai.Tek.023.16–18 | eŋ | (ilki) | evig barkag ordug karşıg ... -ug kodmazlar.. ıḳinti kazġanmış ... kısıg yı … |
| Mai.Tek.033.34–37 | ilkide | ertmiş rtnaşiki artadrş--da ulatı bügü biliglig burkan--larnaŋ al- -kamış … | |
| Mai.Tek.041.01 | [bėş yigirminç ülüş / / 7 = 109a | ilki | tıltag sögüt ünmiş erür |
| Mai.Tek.045.01–05 | yalaŋuḳlar begi | ilkideki | ulug katag sav sözlemişiŋizni öŋ saḳınıŋ öŋre üdün şaḳimun burkan nomınta … |
| Mai.Tek.047.06–10 | ilki--deki | ç(a)ḳr(a)v(a)rt ėlig kanlar turġurmış çhşaptlıg tor neŋ buzma artatma teŋr … | |
| Mai.Tek.050.33–34 | il--kide | ertmiş burkanlar m(a)hastma(ç) atlıg sudurug nomladı.. | |
| Mai.Tek.064.22–27 | ... -lar ol antag türlüg tınlıglar | ilki- -(t)eki | yavız ögretigler (ü)çün tükel bilge maytrı burkanag körüp köŋ--ülinte inçe … |
| Mai.Tek.065.23–24 | yėme | ilkideki | yavaş ögretig- -leriŋe inçe saḳınç saḳınur - -lar.. |
| Mai.Tek.070.27–30 | ne üçün tėp tėser kim | ilkide | kişi et-özinte erken burkanag bursoŋ kuvraġı birle sevmez amranmaz erser n … |
| Mai.Tek.070.31–39 | … ... antag türlüg tınlıg (tükel) (bilge) (maytrı) (bu)rkan birle tuşsar ... | (ilki)deki | yavlaḳ ögretig ... -ri / / / ... (işi)dgeli ... (e)rgüleri ... / / / maytr … |
| Mai.Tek.070.51–52 | biziŋ | ilkideki | kılmış kılınçımıznı yıġılmış kuvragka yarlıḳazun erdi.. |
| Mai.Tek.071.38–43 | ayagka tegimlig teŋrim.. biz | ilkide | yalaŋ--uḳ ajunınta erken aġır ayıg kılınç kıltımız anıŋ utlısın tüşin amtı … |
| Mai.Tek.073.38–43 | biz yėme | ilkide | şaḳimun burkan şazanınta toyın--lar şmnançlar erdimiz seŋıḳ saŋram sanlıg … |
| Mai.Tek.078.10–13 | ayagka tegimlig teŋrim antag oḳ erdi yarlıḳançuçı biliglig teŋrim.. biz | ilkide | amarı koyun ölürgüçi etçiler erdimiz.. |
| Mai.Tek.110.26–27 | / / / biz | ilkide | kişi et-öz(ite erken) bor begni satġuçı erd(imiz) |
| Mai.Tek.111.34–36 | ... inçip | ilkideki | ... -igleri üçün inçe ... -rler ... tükel bilge maytrı (burk)an bizni körm … |
| 1b-20 | … süz … … sözleyür ötrü ayaġḳa tegimlig [mait]ri bodiswt ol oḳ orunta olurup | [ilkide | ert]miş [r(a)]tnaşiki [artad(a)rşda ulatı bü]gü biliglig burḫan-[larnıŋ al … |
| 6b-2–7 | … iŋ küçinte . . . . . . antaġ ünün . . . . . . -gler ḳamaġ . . . . . . -niŋ | ilki | ajunta . . . . . . d(a)rmuruçi atlġ il-[ig ḫan] erdi . . |
| Mai.T-11.6b.17–29 | aŋ | ilki | ḳop ḳamaġ tınlaġlaraġ adırtsız köŋlin edgü ögliçe saḳınur .. antada basa ḳ … |
| Mai.T-11.15a.28 | inçip yme | ilkide | ertmiş burḫanlarn(ı)ŋ nom[ları] törüleri alḳu bu ujakın [bitilmiş] bolur . … |
Aynı gövdeden maddeler
“ilki” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).