KuT sözlüğü · madde
artuḳ sıfat
Tanım
- Fazla, çok, aşırı: “üküş sözde artuḳ asıġ körmedim” çok sözde fazla yarar görmedim; “artuḳ emgek” fazla sıkıntı; “arduḳraḳ kėŋ” daha geniş. Tanıklar: AbhUKB2
- Üstün, daha iyi; üstünlük: “artuḳ ḳıldı taŋrı … amarıŋıznı amarı üze” Tanrı kiminizi kiminize üstün kıldı; “artuḳta artuḳ” üstünlerin üstünü. Tanıklar: MaitKuT
- Zarf olarak: pek, çok: “et’özin artuḳ saḳlanu tutar” kendini pek sakınır; “artuḳ küçlüg” pek güçlü. Tanıklar: TKİPSek
- “artuḳı” (sayılarda) fazlası, üstü: “ḳırḳ artuḳı yeti yolı sülemiş” kırk yedi kez sefer etmiş; “otuz artuḳı eki yaşıma” otuz iki yaşımda. Tanıklar: BK2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): artuḳ — yalın hâliyle 102 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- artuḳ 100 (KB, Mait, KuT, Sek) · artuk 2 (KuT, AH)
- artuḳı 21 (BK, Mait, KT, KB) · artukı 1 (Man)
Çekimli biçimler (7):
Bağlamlar
Bütün geçişler (9) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/9a3 | 32 arzulamaŋ anı kim | artuḳ | ḳıldı taŋrı anıŋ birle amarıŋıznı amarı üze erenlerke ülüş andın kim ḳazġa … |
| Ku. T. 26/11a1 | 34 erenler aḍaḳın turġanlar uraġutlar üze anıŋ birle kim | artuk | ḳıldı taŋrı amarılarını amarı üze anıŋ birle kim hezine ḳıldılar mallarınd … |
| Ku. T. 26/13b1 | 36 bitiŋler taŋrıḳa | artuḳ | ḳılmaŋlar aŋa nerseni ata anaḳa eḍgülük ḳılıŋlar yaġuḳlarḳa yetimlerḳa çıġ … |
| Ku. T. 26/23a3 | … l kim ortaḳḳatsa aŋa taḳı yarlıḳar anda aḍınnı ol kimni kim tilese kim kim | artuḳ | ḳatsa taŋrıḳa çın-oḳ yalġan ḳoştı uluġ yazuḳnı |
| Ku. T. 26/63a1 | … r iḍilerinde aḍın toḳuşġanlar taŋrı yolı içinde malları birle özleri birle | artuḳ | ḳıldı taŋrı toḳuşġanlarḳa malları birle et-özleri birle oldruġlılar üze de … |
| Ku. T. 26/63a1 | … rle oldruġlılar üze derecedin ḳamuġḳa vaʿde ḳıldı taŋrı eḍgü körklüg vaᶜde | artuḳ | ḳıldı taŋrı toḳuşġanlarḳa oldruġlılar üze yanut uluġ |
| Ku. T. 32/19a2 | … ŋ ara seniŋ ara ḳayu vaḳtte kim atanmış öḍ turur ötedim men teŋde keçrügli | artuḳ | ḳılıġlı yoḳ meniŋ üze taŋrı anıŋ üze kim ayur-miz erklig erür |
| Ku. T. 34/39b2 | 147 Iḍtımız anı yüz miŋke tegi azu | artuḳlar | |
| Ku. T. 36/96a1 | … anlarıḳa bitig hem hikmet hem peyġamberlıḳ ruzi bėrdimiz olarḳa arıġlardın | artuḳ | ḳıldımız olarnı ʿalemluġlar üze |
Aynı gövdeden maddeler
“artuk” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).