KuT sözlüğü · madde
birle edat
Tanım
- İle, birlikte: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “ölüŋler öwkeŋiz birle” öfkenizle ölün; “tirek yidleg birle elgimizni kavşurup” direk ve yıdlag (sunu) ile ellerimizi birleştirip; “kök ḳalıḳ birle ḳatılıp” gök boşlukla karışıp; “ḳız birle küreşme, ḳısraḳ birle yarışma” kızla güreşme, kısrakla yarışma; “tabġaç bodun birle tüzültüm” Çin halkıyla barıştım. Tanıklar: KTMaitShoRKuTKBDLT
- (Kuran çevirisinde) aracılık, sebep: “anıŋ birle” onunla, onun sayesinde; “yarlıġı birle” buyruğuyla. Tanıklar: KuT2KBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birle — yalın hâliyle 1.232 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (498) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
498 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/1a1 | … bolsalar ısrurlar siziŋ üze ernekleri uçını öwkedin ayġıl: ölüŋler öwkeŋiz | birle | ol taŋrı bilgen köŋüller--dekini |
| Ku. T. 25/26b3 | 174 yandılar niʿmet | birle | taŋrıdın hem fazl birle hem tegmedi olarḳa yawuzluḳ… |
| Ku. T. 26/9a3 | 32 arzulamaŋ anı kim artuḳ ḳıldı taŋrı anıŋ | birle | amarıŋıznı amarı üze erenlerke ülüş andın kim ḳazġandılar uraġutlarḳa ülüş … |
| Ku. T. 26/44a1 | … kim tandılar toḳşurlar taŋrıda aḍınkı yol içinde toḳşuŋlar yekler dostlar | birle | bütünlükin yek alı erür küçsüz |
| Ku. T. 26/72b3 | 105 biz ıḍtımız saŋa bitigni könilik birle hükm ḳılmaḳ üçün boḍun ara anıŋ | birle | kim körkitti saŋa taŋrı bolmaġıl ḫıyanet ḳılġanlarḳa ḫasm |
| Ku. T. 27/2b1 | 157 aymaḳları | birle | biz öldürdümiz mesih meryem oġlı ᶜİsini taŋrınıŋ yalavaçı öldürmediler anı … |
| Ku. T. 27/23a2 | … ınıŋ niʿmetini siziŋ üze taḳı berk bıçıġnı ol kim üstüvar ḳıldı sizke anıŋ | birle | ançada kim aydıŋız ėşittimiz hem boyun sudumız ḳorḳuŋlar taŋrıdın ol taŋrı … |
| Ku. T. 27/44a2 | … tandılar eger bolsa olarḳa ol kim yer içinde ḳamuġ yana anıŋ meŋizlig anıŋ | birle | yuluġ bėrmek üçün anıŋ birle ḳındın ḳopmaḳ küninde ol kim pezirlenmes olar … |
| Ku. T. 27/58a1 | … tiler: bular mu anlar andıḳtılar taŋrı tuta andlarnıŋ ḳatıġınça olar siziŋ | birle | yoḳ boldı olarnıŋ ʿamelleri boldılar ziyanlıġlar |
| Ku. T. 28/15b3 | … iŋ üsküŋde eger açsa sen bizdin ḳın bitgey-miz saŋa hem ıḍġay oḳ-miz seniŋ | birle | yaʿḳub oġlanlarını |
| Ku. T. 28/39b2 | … n şenbe ḳılmaz erdiler kelmez erdi olarḳa mundaġuḳ sınayur-miz olarnı anıŋ | birle | kim yarlıġdın çıḳar erdiler |
| Ku. T. 28/53b3 | 181 andın kim törüttimiz bir ögür könerler könilikin anıŋ | birle | dad ḳılurlar |
| Ku. T. 28/69a3 | … muzmaḳın iminlik andın indrür siziŋ üze kökdin suw arıtmaḳ üçün sizni anıŋ | birle | kitermeki üçün sizdin yek riczini bamaḳ üçün köŋülleriŋiz üze üstüvar ḳılm … |
| Ku. T. 29/10b2 | 14 toḳuşuŋ olar | birle | ḳınaġay olarnı taŋrı eligleriŋiz birle ḫ˅var ḳılġay olarnı yari bėrgen siz … |
| Ku. T. 29/25a1 | … ezine ėtmezler anı taŋrınıŋ iç yolı içinde müjde bėrgil olarḳa açıtġan ḳın | birle | |
| Ku. T. 29/35a2 | … rnıŋ ḳopup çıḳmaḳlarını dereŋ ḳıldı olarḳa ayıldı: oldruŋlar oldurġan--lar | birle | |
| Ku. T. 29/58a1 | … yerlerinde taŋrı yalavaçıŋa ḫilaf ḳılu unamadılar kim ḳatlansalar malları | birle | hem et-özleri birle taŋrı yolı içinde aydılar: çıḳmaŋlar isig içinde. ayġı … |
| Ku. T. 29/65b2 | … estur tileyürler sėnde olar baylar tapladılar kim bolsalar ḫilaf ḳılġanlar | birle | mühr urdı taŋrı köŋülleri üze yime olar bilmezler |
| Ku. T. 30/31a1–3 | 88 … inçründürdümiz anıŋ | birle | türlügler anlardın ḳaḍġurmaġıl olarnıŋ ḳoḍı tutġıl ḳanatıŋnı kirtgünüglile … |
| Ku. T. 30/59a1 | 61 eger tutsa taŋrı kişilerni küç ḳılmaḳları | birle | ḳoḍmadı anıŋ üze tek teprenigli yoḳ kim kiḍin salar olarnı atanmış öḍke te … |
| Ku. T. 30/99a1 | 125 Oḳıġıl iḍiŋ yolıḳa könilik birle körklüg pend birle tartışġıl olarnıŋ | birle | anıŋ birle kim ol körklügrek bütünlükin seniŋ iḍiŋ ol bilgenrek anıŋ birle … |
| Ku. T. 31/9a3 | 22 yüklüg boldı saçlındı anıŋ | birle | ıraḳ orunḳa |
| Ku. T. 31/47b1 | 46 aydı: ḳorḳmaŋlar her-ayine men siziŋ | birle | men eştür men hem körer men |
| Ku. T. 32/1al | … nlar körk iḍisi bolmaz sizke ündürse sizler yıġaçlarını taŋrı mu bar taŋrı | birle | kendü … |
| Ku. T. 33/1b2 | … rmez siz biregü teg uraġutlardın eger saḳınsa sizler artuḳluḳ ḳılmaŋ aymaḳ | birle | tamaʿ ḳılġay ol kim köŋli içre ig ol aytıŋlar aymaḳ eḍgü bütün söz |
| Ku. T. 33/63a3 | başladım taŋrı atı | birle | üküş rahmetlig ulaşu yarlıḳaġan |
| Ku. T. 34/27a2 | 86 yalġan | birle | taŋrılarnı taŋrıda aḍın ünder sizler |
| Ku. T. 34/64a2 | 44 alġıl elgiŋ | birle | bir baġ cefan urġıl anıŋ birle andıŋ sıma biz bildimiz anı sergen nėme kör … |
| Ku. T. 35/4b3 | … arḳa kim küç ėttiler ol kim yer içinde turur ḳamuġ taḳı anıŋ meŋizlig anıŋ | birle | yuluġ bėrgetiler anı ḳın yawuzluḳındın ḳopmaḳ küninde belgürdi olarḳa taŋr … |
| Ku. T. 35/35b2–3 | 23 bütünlükin biz ıḍtımız musanı biziŋ ayatlarımız birle belgülüg hüccet | birle | |
| Ku. T. 35/73a1 | başladım taŋrı atı | birle | üküş rahmetlig ulaşu yarlıḳaġan |
| Ku. T. 36/35a2 | 52 mundaġuḳ yarlıġ ıḍtımız saŋa ruhnı yarlıġımız | birle | bilmez erdiŋ nė ol bitig nė ol iman ançası bar ḳıldımız anı nur köndürür m … |
| Ku. T. 36/63b2 | 63 ḳaçan kim keldi erse ʿisa belgülüg hüccet | birle | aydı: rastlıḳ üze keldim sizke köni söz birle belgürtmekim üçün sizke bir … |
| Ku. T. 31/84b2 | … ydı: bütünlükin bilmek taŋrı üskinde tegrür men sizke anı kim ıḍıldım anıŋ | birle | ançası bar körer men sizni boḍun bilmez sizler |
| Ku. T. 37/37a1 | … yüz ewürse siz neçük kim yüz ewürdiŋiz anda burun ḳınayur sizni ḳatıġ ḳın | birle | |
| Ku. T. 37/68a1 | taŋrı atı | birle | ruzi bėrgen yarlıḳaġlı |
| Ku. T. 38/4a1 | … aydılar: ḳarabaş azad ḳılġu kerek yaḳmazda aşnu ol pend bėrlür sizler anıŋ | birle | ol taŋrı anı kim ḳılur siz bilgen turur |
| Ku. T. 38/17a3 | … r yime kemişti köŋülleri içre ḳorḳunçnı buzarlar erdi ėwlerini öz eligleri | birle | müʾminler eligleri birle ʾibret alıŋlar ey közlügler iḍisi |
| Ku. T. 38/39b2 | 1 arıġlıḳ | birle | yad ḳılġıl taŋrını anı kim kökler içinde ve anı kim yerler içinde turur ol … |
| Ku. T. 38/65b1 | 1 arıġlıḳ | birle | yad ḳılur taŋrını ol kim kökler içinde ol kim yerler içinde turur aŋar ol … |
Aynı gövdeden maddeler
“birle” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).