KuT sözlüğü · madde
eḍgülük isim
Tanım
- İyilik, hayır, lütuf; “eḍgülük ḳıl-” iyilik etmek: “ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün” işinle sözünle her türlü iyiliği yap; “yorı eḍgülük ḳıl ekin eḍgülük / saŋa eḍgü bolġay” git iyilik yap, iyilik ek, sana iyilik olur; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük / üküş ḳıl” birinden sana iyilik gelirse (karşılığını) çok yap; “baḳḳıl aŋar edgülükün aġzın küle” ona iyilikle, güler yüzle bak. Tanıklar: KB4DLTAH2
- (Kur’an çevirisinde) salih amel, iyi iş: “anlar kim bittiler ḳıldılar eḍgülükler” inanıp iyi işler yapanlar; “bitse ḳılsa eḍgülük” inanıp iyi iş yapan; “men aŋa kim indrür sen maŋa eḍgülükdin dervişane” bana indireceğin her hayra muhtacım; “sınadımız olarnı eḍgülükler birle hem yawuzluḳlar birle” onları iyiliklerle ve kötülüklerle sınadık. Tanıklar: KuT4
- (Abhidharma çevirisinde) “edgülük yıldızı” iyilik kökü (kuśalamūla): “ḳudrulmaḳ ülüşlüg edgülük yıldızı bışmışlar” kurtuluşa götüren iyilik kökleri olgunlaşmış olanlar. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Lemmatizer’ın eḍ- fiiline bağladığı eḍgülükke, eḍgülükler vb. biçimler ve edgülügin burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍgülük — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍgülük 103 (KB, KuT, AH) · edgülük 6 (Abh, Mait)
- eḍgülükin 2 (KuT) · edgülükin 1 (Mait)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (79) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
79 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/1b3 | 120 eger tegse sizke bir | eḍgülük | yawuz kelür olarḳa eger tegse sizke bir yawuzluḳ şad bolurlar anıŋ birle e … |
| Ku. T. 25/25b2 | … r taŋrıḳa hem yalavaçḳa anda kiḍin kim ol kim tegdi olarḳa baş anlarḳa kim | eḍgülük | ḳıldılar olardın saḳındılar yanut uluġ ol |
| Ku. T. 26/13b1 | 36 bitiŋler taŋrıḳa artuḳ ḳılmaŋlar aŋa nerseni ata anaḳa | eḍgülük | ḳılıŋlar yaġuḳlarḳa yetimlerḳa çıġaylarḳa yaġuḳ ḳoŋşıḳa yat tam koŋşıḳa ya … |
| Ku. T. 26/28a3 | 57 anlar kim bittiler ḳıldılar | eḍgülükler | munu kigrür-miz olarnı uştmahlarḳa kim aḳar astınıda anın arıḳlar cavidane … |
| Ku. T. 26/47b3 | 79 nė kim tegse saŋa | eḍgülükdin | taŋrıdın nė kim tegse saŋa yawuzluḳdın özüŋdin ıḍtımız sėni boḍunḳa yalava … |
| Ku. T. 26/82a3 | 122 anlar kim bittiler ḳıldılar | eḍgülükler | kigrürlermiz olarnı bustanlarḳa kim aḳar astınıda arıḳlar cavidaneler anıŋ … |
| Ku. T. 26/86b3 | … ara yaraşturmaḳ yaraşmaḳ eḍgü erür hazır ḳılındı et-özler baḫillıḳnı eger | eḍgülük | ḳılsa siz saḳınsa sizler bütünlükin taŋrı erür nė ḳılsa siz bilgen |
| Ku. T. 27/24b3 | 9 vaʿde ḳıldı taŋrı anlarḳa kim bittiler ḳıldılar | eḍgülüklerni | olarḳa yarlıḳamaḳ hem yanut uluġ |
| Ku. T. 28/13b3 | 131 ḳaçan kelse olarḳa | eḍgülük | aydılar: bizke bu. eger tegse olarḳa bir yawuzluḳ ėsiz fal toḳır erdiler m … |
| Ku. T. 28/33b1 | … rlar anı bitinmiş olar üskinde tevrat içinde incil içinde fermanlar olarḳa | eḍgülükni | taḳı yıġar olarnı yawuz işdin helal ḳılur olarḳa arıġlarnı haram ḳılur ola … |
| Ku. T. 28/43a2 | … ı yer içinde ögürler olarda eḍgüler yana olarda anda aḍın sınadımız olarnı | eḍgülükler | birle hem yawuzluḳlar birle bolġay kim yanġalar |
| Ku. T. 28/60b3 | 199 Tutġıl keçürmekni fermanlaġıl | eḍgülükin | yüz ewürġil cahillerdin / biligsizlerdin |
| Ku. T. 29/37a3 | 50 eger tegse saŋa bir | eḍgülük | ḳadġuluḳ ḳılur olarnı / yawuz kelür olarḳa eger tegse saŋa bir açıġ ayurla … |
| Ku. T. 29/47a1 | … iki yüzlüg uraġutlar amarıları amarıdın fermanlayurlar ėsizlikdin yıġarlar | eḍgülükdin | hem ḳısarlar eliglerini unıttılar taŋrını ḳoḍtı olarnı iki yüzlügler olar … |
| Ku. T. 29/64a2 | … ezine ḳılsalar tarlıḳ emgek ḳaçan eḍgü sansalar taŋrıḳa hem yalavaçıŋa yoḳ | eḍgülük | ḳılġanlar üze hiç yol ol taŋrı örtgen ulaşu yarlıḳaġan ol |
| Ku. T. 30/42b1 | … saḳnuḳluḳ ḳıldılar ne ol kim indürdi iḍiŋiz. ayurlar: eḍgülük anlarḳa kim | eḍgülük | ḳıldılar bu yaḳınraḳ içinde eḍgülük kiḍinki saray eḍgürek nėme körklüg ol … |
| Ku. T. 30/50a1 | … lik anda kiḍin kim küç ḳıl[ın]dılar ornatġay-miz anlarnı yaḳın-–raḳ içinde | eḍgülük | kiḍinkiniŋ yanutı uluġraḳ eger bilür erseler |
| Ku. T. 30/69b2 | … irle ikide biri aġın ol umas nerse üze ol ḳaçan kim ıḍsa anı keldürmes bir | eḍgülük | nek tüz bolur mu ol o1 kim fermanlasa könilik ol köni yol üze ol |
| Ku. T. 30/84a3 | 97 kim ḳılsa | eḍgülük | erkekdin azu tişidin ol kirtgünügli erür tiriglik bėrgey men aŋar tatlıġ t … |
| Ku. T. 30/97b2–3 | 122 bėrdimiz aŋar yaḳınraḳ içinde | eḍgülük | kim ol kiḍinki içinde eḍgülerdin ol |
| Ku. T. 31/8a3 | 14 hem | eḍgülük | ḳılġan atası anasıḳa ermez boynaġu ʿasi |
| Ku. T. 31/61b2 | 82 men üküş örtgen men kim ki yansa bitse hem ḳılsa | eḍgülük | yana köni yolḳa könse |
| Ku. T. 32/12a2–3 | 17 aydı: ey iḍim anıŋ birle kim | eḍgülük | ḳıldı meniŋ üze hergiz bolmaġam yariçi yazuḳluġlarḳa |
| Ku. T. 32/35a1–3 | 54 bu ögür bėrlürler yanutları iki yolı anın kim serindiler atarlar | eḍgülük | birle yawuzluḳnı andın kim ruzi bėrdimiz olarḳa hezine ḳılurlar |
| Ku. T. 33/53a1 | … ŋız ol kim yaġutur sizni biziŋ üskümizke yaġutmaḳ meger ol kim bitse ḳılsa | eḍgülük | - bu ögür olarḳa turur yanut iki ança anı kim ḳıldılar olar baba-ḫaneler i … |
| Ku. T. 33/78a1 | 37 olar feryad ḳılġalar anıŋ içinde: ey iḍimiz çıḳarġıl bizni ḳılalıŋ | eḍgülük | anda aḍın ḳılur erdimiz. ʿÖmr bėrmedim mü sizke anı kim pend alnur anıŋ iç … |
| Ku. T. 34/58a3 | 28 azu ḳılur mu-miz anlarnı kim taptılar hem ḳıldılar | eḍgülüklerni | yawuz işligler teg yer içinde azu ḳılur mu-miz saḳnuḳlarnı bi-bakler teg |
| Ku. T. 34/85b1 | … yġıl: ey meniŋ ḳullarım anlar kim taptılar ḳorḳuŋlar iḍiŋizdin anlarḳa kim | eḍgülük | ḳıldılar bu dünya içre eḍgülük taŋrı yeri kėŋ erür anıŋ üçün tükel bėrlür … |
| Ku. T. 35/6a3 | 49 ḳaçan kim tegse ademiḳa ḳor yas ündeyür bizni yana ḳaçan bėrsemiz aŋa | eḍgülük | bizdin ayġay: anıŋ üçün bėrildim anı bilmekdin yoḳ ol maŋar sınaġ ançası b … |
| Ku. T. 35/57b1–3 | 58 beraber bolmaz ḳaraġu közlüg anlar kim taptılar ḳıldılar | eḍgülükler | yawuzluḳ ḳılıġlı nėme az pend alnur sizler |
| Ku. T. 35/90a1–3 | 46 kim kim ḳılsa | eḍgülük | öz öziŋe kim kim yawuz ḳılsa anıŋ üze ermez seniŋ iḍiŋ sitem-kar küç ḳılġa … |
| Ku. T. 31/76a2 | … men ḳıyametni aḍaḳın bolur tėp eger yandrulsa men iḍimke maŋa anıŋ üskinde | eḍgülük | ḫaber bėrür men ök anlarḳa kim tandılar anı kim ḳıldılar her-ayine taturġa … |
| Ku. T. 36/16a1 | … ılar anı kim ḳazġandılar ol tüşügli olarḳa anlar kim taptılar hem ḳıldılar | eḍgülükler | uştmahlar murġ-zarları içinde olarḳa anı kim tileseler iḍileri üskinde ol … |
| Ku. T. 36/17a1 | … emez men sizde anıŋ üze ter meger dostluḳ yaġuḳluḳ içinde kim kim ḳazġansa | eḍgülük | arturur-miz aŋar anıŋ içinde eḍgülük ol taŋrı örtgen az taʿatḳa üküş yanut … |
| Ku. T. 36/19b3 | 26 icabet ḳılur anlarḳa kim taptılar hem ḳıldılar | eḍgülükler | hem arturur olarḳa öz fazlındın kafirler olarḳa ḳın ḳatıġ |
| Ku. T. 37/10a3 | 12 ol taŋrı kigrür anlarnı kim taptılar ḳıldılar | eḍgülükler | bustanlar kim aḳar anıŋ altınında arıḳlar anlar kim tandılar irinçlenürler … |
| Ku. T. 37/56a2 | … ger anlar serdiler ėrse ançaḳa tegi kim çıḳġıŋça anlarnıŋ tapa bolġay ėrdi | eḍgülük | anlarḳa taḳı taŋrı yazuḳ örtgen yarlıḳaġan ol |
| Ku. T. 38/5a1 | … aymaŋ yazuḳ birle haddin keçmek birle resulḳa ḫilaf ḳılmaḳ birle raz aytıŋ | eḍgülük | birle taḳı saḳnuḳluḳ birle ḳorḳuŋlar taŋrıda ol kim aŋar tėrlür sizler |
| Ku. T. 38/70a2 | 9 ol kün tėrer sizni cemʿ küninde ol taġabün küni kim tapsa taŋrıḳa ḳılsa | eḍgülük | örter andın yawuzlarını kigrür anı uştmahlarḳa kim aḳar anıŋ tirekleri ast … |
| Ku. T. 38/85b3 | … ŋ üze taŋrınıŋ ayetleri belgülügler çıḳarġu üçün anlarnı taptılar ḳıldılar | eḍgülükler | ḳaraŋḳuluḳlardın nurḳa kim tapsa taŋrıḳa ḳılur eḍgülük kigrür anı uştmahla … |