KuT sözlüğü · madde
elig isim
Tanım
- El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
- (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT
elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
- elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
- eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
- elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
- ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
- elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
- eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (45):
elgi 36
elgin 31
eligleri 15
elgiŋ 15
eliglerini 9
ėligin 8
eligde 5
eligleriŋizni 5
eligleriŋiz 4
elgim 4
ėlgin 4
eligin 3
elgiŋde 3
eligke 2
elgiŋni 2
eliginte 2
eligler 2
elgimni 1
eilgin 1
eligim 1
eliglerde 1
elginde 1
eliglerimiz 1
eliglerinde 1
elgiŋe 1
elgiŋizke 1
eligi 1
eliġın 1
elleriŋiz 1
elġiŋ 1
ilgin 1
ilginte 1
élgim 1
elgini 1
éligim 1
éligleri 1
êliglerig 1
ėlgimizni 1
elginte 1
ėligimizte 1
eligdin 1
ėligintin 1
ėligiŋe 1
ėligleri 1
ėliglerinte 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (51) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
51 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| 4 | 24 alıŋ azad tişiler uraġutlardın meger ol kim erklendi | eligleriŋiz | taŋrınıŋ bitigi siziŋ üze helal ḳıldı sizke ol kim anda aḍın ol kim tilese … |
| Ku. T. 26/4a1 | … artuḳluḳḳa nikah ḳılmaḳḳa azad müʾmine uraġutlarnı yime andın kim erklendi | eligleriŋiz | yinçke ḳızlarıŋızdın müʾmineler ol taŋrı bilgen ol imanıŋıznı amarıŋız ama … |
| Ku. T. 26/13b1 | … arḳa yaġuḳ ḳoŋşıḳa yat tam koŋşıḳa yandaḳı ėşke yol oġlıŋa ol kim erklendi | eligleriŋiz | ol taŋrı sewmez kim kim bolsa ḳıwanġan küwengen |
| Ku. T. 26/18a1 | … bulmasa sizler suw teyemmüm ḳılıŋlar arıġ topraḳḳa sürüŋler yüzüŋüzke iki | elgiŋizke | ol taŋrı erür keçürgen yarlıḳaġan |
| Ku. T. 26/44b3 | 77 körmez mü sen anlarnı kim ayıldı olarḳa: yıġıŋlar | eligleriŋizni | hem aḍaḳın ḳılıŋlar namaznı hem bėriŋler zekatnı ḳaçan bitildi erse olar ü … |
| Ku. T. 26/57a1 | … e eger sıŋardın tur[ma]salar sizdin kemişmeseler sizke ėlleşmek yıġmasalar | eliglerini | tutuŋ olarnı öldrüŋ olarnı ḳayu yerde kim bulsa siz olarnı bu ögür ḳamuġ ḳ … |
| Ku. T. 27/20b3 | 6 ey anlar kim bittiler ḳaçan ḳopsa siz namazḳa yuŋ yüzleriŋizni hem | eligleriŋizni | tirseklerke tegi hem sürüŋler başlarıŋızḳa aḍaḳlarıŋıznı iki aşuḳuŋuzḳa te … |
| Ku. T. 27/20b3 | … hergiz bulmasa suw teyemmüm ḳılıŋlar topraḳ birle arıġ sürüŋler yüzüŋüzke | eligleriŋizni | andın tilemez taŋrı ḳılsa siziŋ üze emgek tarlıḳ ançası bar tileyür kim ar … |
| Ku. T. 27/25b1 | … etini siziŋ üze ançada oġradı boḍun kim sunsalar sizlerke eliglerini yıġdı | eliglerini | sizdin ḳorḳuŋlar taŋrıdın taŋrı üze köŋül ursun müʾminler |
| Ku. T. 27/38b1–3 | 28 eger yazsa sen maŋa | elgiŋni | öldürmek mėni ermez men yazıġlı elgimni saŋa öldürmek üçün sėni men ḳorḳar … |
| Ku. T. 27/38b1–3 | 28 eger yazsa sen maŋa elgiŋni öldürmek mėni ermez men yazıġlı | elgimni | saŋa öldürmek üçün sėni men ḳorḳar men taŋrıda ᶜalemluġlar iḍisidin |
| Ku. T. 27/45a3 | 38 Oġrı er oġrı uraġut kesiŋler | eliglerini | yanut ol kim ḳazġandılar ḳın taŋrıdın ol taŋrı ʿaziz bütün işlig |
| Ku. T. 28/6a1 | 108 tarttı | elgini | ançada ol ürüŋ boldı baḳıġlılarḳa |
| Ku. T. 28/10a2–3 | 124 kesgey men | eligleriŋizni | hem aḍaḳlarıŋıznı oŋ ḳol sol aḍaḳnı yana asġay oḳ men sizni ḳamuġ |
| Ku. T. 28/26b3 | 149 ḳaçan peşiman bolup öknüp | eligleri | içinde kördiler olar çın-oḳ ḳıştılar aydılar: eger rahm ḳılmasa bizke iḍim … |
| Ku. T. 28/60a6 | … rıyurla[r] anıŋ birle azu olarḳa eligler mü tutarlar anıŋ birle azu olarḳa | eligler | mü tutarlar anıŋ birle azu olarḳa közler mü kim körerler anıŋ birle azu ol … |
| Ku. T. 29/10b2 | 14 toḳuşuŋ olar birle ḳınaġay olarnı taŋrı | eligleriŋiz | birle ḫ˅var ḳılġay olarnı yari bėrgen sizke olar üze şifa bėrgey müʾmin bo … |
| Ku. T. 29/21b1 | … ar haḳ dinni anlardın kim bėrildiler bitigni ançaḳa tegi bėrseler gezid öz | eligdin | olar ḫor bolup olar |
| Ku. T. 29/38a3 | … tutar-miz sizke kim tegse / tegürse sizke taŋrı ʿazabnı üskindin azu biziŋ | eliglerimiz | birle köz tutuŋlar biz siziŋ birle köz tutuġlılar-miz |
| Ku. T. 30/66a1 | … m artuḳluḳ bėrildiler yandruġlılar ruzilerini anıŋ üze kim erklig boldı oŋ | eligleri | olar anıŋ içinde tüp tüz ol taŋrı bėrmiş irinçke mü tanar sizler |
| Ku. T. 31/40b2 | 17 nė ol ol anıŋ saġ | elginde | ey musa |
| Ku. T. 31/41b3 | 22 yaġuḳ ėletgil | elgiŋni | ḳoltıḳıŋ tapa çıḳsun üçün ürüŋ yawuzsuz yaʿni ayetsiz aḍın |
| Ku. T. 31/56a1 | … aşnu sizke ol uluġuŋuz turur ol kim ögretti sizke caduluḳnı kesgey men ök | eligleriŋizni | hem aḍaḳlarıŋıznı ḫilafdın asġay men ök sizni ḫurma tüpleriŋe bilgey siz ö … |
| Ku. T. 32/31a1 | 47 eger kim tegmese olarḳa bir teggüçi ol kim aşundurdı | eligleri | ayġatılar: ey iḍimiz nelük ıḍmadıŋ bizke bir yalawaç uḍsa-miz seniŋ belgül … |
| Ku. T. 33/12a1 | … ldımız saŋa cüftleriŋni anlar kim bėrdiŋ olarnıŋ terlerini ol kim erklendi | elgiŋ | andın kim ḳaytardı taŋrı seniŋ üze ʿammuŋ ḳızları ataŋ ḳız ḳarındaşınıŋ ḳı … |
| Ku. T. 33/12a1 | … kin bildimiz ol kim fariza ḳıldımız olar üze cüftleri içre ol kim erklendi | eligleri | bolmasun tėp seniŋ üze emgek tarlıḳ erür taŋrı örtgen yarlıḳaġan |
| Ku. T. 33/18b2 | … e hem ḳız ḳarındaşları oġlanları içre olarnıŋ uraġutları hem yime erklendi | eligleri | ḳorḳuŋ taŋrıdın her-ayine taŋrı erür ḳamuġ neŋ üze tanuḳ |
| Ku. T. 34/5a2–3 | 35 yėsünler tėp anıŋ mivesindin andın kim ėtti | eligleri | şükr ḳılmazlar mu |
| Ku. T. 34/15b3 | 65 bu kün mühr urur-miz aġızlar üze sözleyür biziŋ birle | eligleri | tanuḳluḳ bėrür aḍaḳları anı kim ḳazġanur erdiler |
| Ku. T. 34/28a3 | 93 emitti olar üze urmaḳ oŋ | elgi | birle |
| Ku. T. 36/22b1–3 | 30 nė kim tegse sizke bir teggüçidin anıŋ birle ḳazġandı | elleriŋiz | keçrür üküşdin |
| Ku. T. 36/32a2 | … ahmet sewnür anıŋ birle eger tegse olarḳa bir yawuzluḳ anı kim ilgerü ıḍtı | eligleri | ademi bütünlükin nu-sipas |
| Ku. T. 37/31b2 | … ar seniŋ birle her-ayine ol beyʿet ḳılur taŋrı birle taŋrınıŋ ḳudreti olar | eliglerinde | kim andı sısa her-ayine ol sır öz özi üze yana kim vefa ḳılsa anı kim ʿahd … |
| Ku. T. 37/42b2 | 24 ol taŋrı kim yıġdı | eliglerini | sizdin eliglerini olardın mekke ortasında anda kiḍin elig bėrdi sizlerke o … |
| Ku. T. 37/42b2 | 24 ol taŋrı kim yıġdı eliglerini sizdin | eliglerini | olardın mekke ortasında anda kiḍin elig bėrdi sizlerke olar üze erür taŋrı … |
| Ku. T. 37/42b2 | … kim yıġdı eliglerini sizdin eliglerini olardın mekke ortasında anda kiḍin | elig | bėrdi sizlerke olar üze erür taŋrı anı kim ḳılur siz körügli |
| Ku. T. 38/13a1 | 19 | elig | buldı anlar üze yek unıtturdı olarḳa taŋrınıŋ yadını olar turur yek süsi b … |
| Ku. T. 38/17a3 | … öŋülleri içre ḳorḳunçnı buzarlar erdi ėwlerini öz eligleri birle müʾminler | eligleri | birle ʾibret alıŋlar ey közlügler iḍisi |
| Ku. T. 38/35a3 | 2 eger bulsalar sizni bolurlar sizke düşmanlar uzaturlar siziŋ tapa | eliglerini | hem tillerini yawuzluḳḳa sewerler eger tansa siz |
| Ku. T. 38/37a3 | … öldürmegeyler ʿayallarını yime keldürmegeyler yalġan söz kim ḳoşsalar anı | eligleri | ara aḍaḳları ara ḫilaf ḳılmaġaylar saŋa eḍgülük içre beyʿet ḳılġıl olar bi … |
Aynı gövdeden maddeler
“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).