evril- fiil

Tanım

1. Dönmek, çevrilmek; dönüp durmak: “yarattı kör ewren tuçı ewrilür” (Tanrı) gökyüzünü yarattı, o daima döner; “bu ay burcı sertan bu ew ewrilür” ayın burcu Yengeç’tir, bu ev döner; “ançaḳlı yılan teg ewrüldi ḳaḍra yanıġlı” yılan gibi dönüp arkasına kaçtı; “yayıġ dünya irsel ḳutı ewrülür” dönek dünyanın kutu değişir. Tanıklar: KuTKB3
2. (Budist metinlerde) sansarada dolaşmak, doğumdan doğuma dönüp durmak: “aḳılıp evrilip kim tuġmaḳ ḳarımaḳ ölmekig” akıp dönerek doğmayı, yaşlanmayı, ölmeyi; “üç uġuşlarta bėş ajunlarta … evrilmeki” üç âlemde, beş yaşam yolunda dönüp dolaşması; “sansarnıŋ baru evrilmekin uḳup” sansaranın dönüşünü anlayıp; “burḫan ḳutıntın yanmaġsız evrilmeksiz” Buda mertebesinden geri dönmez, gerilemez. Tanıklar: MaitAbh2ShoR
3. Yüz çevirmek, dönmek (Kur’an çevirisinde): “ḳaçan körse siz … ewrülmeŋ olarḳa kirü yaʿni arḳa bėrmeŋ” onlara arka dönmeyin; “yana evüldüŋüz arḳa bėrigliler” sonra arkanızı dönüp kaçtınız; “ol kün ewrülünür olarnıŋ yüzleri ot içre” o gün yüzleri ateşte evrilip çevrilir; “ḳayda evrülür sizler” nereye döndürülüyorsunuz. Tanıklar: KuT3

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

evril-, ewril-, evrül-, ewrül- yazımları ve türevleri bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): evril- — yalın hâliyle 1 kez

Çekimli biçimler (33):