KB sözlüğü · madde
başla- fiil
Tanım
- Başlamak: “bayat atı birle sözüg başladım” Tanrı’nın adıyla söze başladım; “başladım taŋrı atı birle” Tanrı adıyla başladım; “öziŋe basut ḳılsa iş başlasa” kendine yardım edip işe başlarsa; “ayaḳ tirki başlasa” kadehler dolaşmaya başlarsa; “iş küdük timin başlamış” işe hemen başlamış. Tanıklar: SekKuTKB2
- Önderlik etmek, yönetmek; (-yu biçimiyle) başta olmak üzere, önderliğinde: “ḳalın satıġçılarıġ başlap” kalabalık tüccarlara önderlik edip; “tatabı bodun başlayu udar seŋün kelti” Tatabı halkı başta olmak üzere Udar Sengün geldi; “ḳaġanḳa başlayu baz ḳaġanıġ balbal tikmiş” babam kağana ilk balbal olarak Baz Kağan’ı dikmiş; “tözün maytrı başlayu” soylu Maitreya başta olmak üzere; “ḳu seŋün başadu” Ku Sengün önderliğinde. Tanıklar: KTBK2Mait
- (başlan- biçimiyle) yönelmek, bir yerden başlamak: “kün ortudın başlanıp” güneyden başlayıp; “uyġur tapa başlanıp” Uygurlara doğru yönelip. Tanıklar: MaitDLT
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): başla- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (40) →KB Kutadgu Bilig
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1 | TEŊRİ AZZE VE CELLE ÖGDİSİN AYUR / / bayat atı birle sözüg | başladım | / törütgen igiḍgen keçürgen iḍim |
| KB 124 | V. YİTİ YULDUZ ON İKİ ÜKEKNİ AYUR / bayat atı birle sözüg | başladım | / törütgen igiḍgen keçürgen iḍim |
| KB 255 | elig urmış işke baḳıp işlemiş / bilig işke tutmış boḍun | başlamış | |
| KB 380 | seniŋdin ḳolup küç bu söz | başladım | / tükel ḳılġuḳa küç sen ök bir iḍim |
| KB 419 | öziŋe basut ḳılsa iş | başlasa | / özi tınsa ança ol iş işlese |
| KB 438 | bu saḳlıḳ bile kör ilin | başladı | / ḳutı künde arttı örü yoḳladı |
| KB 1343 | bayat atı birle sözüg | başladı | / törütgen igiḍgen keçürgen iḍi |
| KB 1924 | negü teg kerek beg munı | başlasa | / çawı barsa atı işin işlese |
| KB 1952 | bilig birle begler boḍun | başladı | / uḳuş birle il kün işin işledi |
| KB 1989 | keḍ öglüg kerek beg oŋarsa işin / bilip | başlasa | ötrü işler başın |
| KB 2147 | beḍük iş boḍun | başlamaḳı | aġır / baş aġrıġ bile tutçı emgek tegir |
| KB 2267 | süsin | başlasa | hem işin işlese / işin başḳa iltse ḫata tuşmasa |
| KB 2272 | iḍi ök uluġ iş bu sü | başlamaḳ | / çerig tüzmeki hem yaġını sımaḳ |
| KB 2330 | bu yaŋlıġ sü başçı bu sü | başlasa | / elig bulġa düşman üze işlese |
| KB 2410 | sü başlar kişi bolsa mundaġ kerek / anın | başlasa | sü bolur eḍgürek |
| KB 2485 | bu ḳaç neŋ kerek kim atansa hacib / kişi | başlasa | yolḳa öŋdün keçip |
| KB 2497 | yol aġzında erse kişi | başlaġu | / törüsin toḳusın yazım ḳılmaġu |
| KB 2517 | üküş me eşittim bu til sözlemiş / köŋül sırrı açlıp erin | başlamış | |
| KB 2536 | yana erte tursa ḳapuġ | başlasa | / kiçe taŋda turġaḳnı tepretmese |
| KB 2537 | ḳalı yol öḍi bolsa | başlap | kirip / körünse ḫilin barça yumġı tirip |
| KB 2606 | uḳuş işke tutsa bilig | başlasa | / üküş işler itlür kişi işlese |
| KB 2625 | bu beytig oḳıġıl negü tir eşit / bilig birle | başlap | özüŋke iş it |
| KB 2795 | köŋül beg turur yiti endam üze / begi | başlasa | boḍnı yügrür tüze |
| KB 2878 | kirip ötrü tirki ayaḳ | başlasa | / anıŋdın begi aş siziksiz yise |
| KB 3126 | negü tir eşit emdi ḫaḳan tili / ajun | başlamış | bütrü basmış ili |
| KB 3188 | bayat atı birle sözüg | başladı | / törütgen igiḍgen keçügen tidi |
| KB 3460 | negü tir eşitgil bu il kend begi / ajun | başlap | ilke yetilmiş ögi |
| KB 3714 | devat ḳoldı kaġaz kötürdi ḳalem / iligke bitig | başladı | söz ulam |
| KB 3715 | bayat atı birle sözüg | başladı | / törügken igiḍgen keçürgen tidi |
| KB 3897 | bayat atı birle sözüg | başladı | / törütgen igiḍgen keçürgen tidi |
| KB 3996 | tutayın sen aymış sözüg tıŋladım / iligke barıp men tapuġ | başladım | |
| KB 4034 | neçe me bu kün söz saŋa aysa öz / kiçiglerke | başlap | ayayın bu söz |
| KB 4125 | ḳalı oldurur erse öz ḳur bulup / oḳıp | başlasa | ötrü kirgil turup |
| KB 4170 | negü tir eşitgil tapuġ ḳılġuçı / törü birle | başlap | ḳapuġ tüzgüçi |
| KB 4353 | bular ol sürüg ḳoyḳa erkeç sanı / ḳoyuġ | başlasa | sürse yolça köni |
| KB 4388 | bilig birle yalŋuk işin | başlasa | / tilek boldı saḳın negü işlese |
| KB 5459 | er atsız bolumaz boḍun | başlasa | / ya beglik işin barça beg işlese |
| KB 6346 | ḫarişlıḳ bile ol tapuġ | başladı | / kiçe taŋda bardı iş in işledi |
| KB 6422 | yana ḳoptı erte işin | başladı | / ayu birdi kördi özi işledi |
| KB 6501 | ilahi özüm bu sözüg | başladı | / tilekim ne erdi bilir sen iḍi |
Aynı gövdeden maddeler
“başla” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).