KB sözlüğü · madde
birle edat
Tanım
- İle, birlikte: “bayat atı birle sözüg başladım” söze Tanrı’nın adıyla başladım; “ölüŋler öwkeŋiz birle” öfkenizle ölün; “tirek yidleg birle elgimizni kavşurup” direk ve yıdlag (sunu) ile ellerimizi birleştirip; “kök ḳalıḳ birle ḳatılıp” gök boşlukla karışıp; “ḳız birle küreşme, ḳısraḳ birle yarışma” kızla güreşme, kısrakla yarışma; “tabġaç bodun birle tüzültüm” Çin halkıyla barıştım. Tanıklar: KTMaitShoRKuTKBDLT
- (Kuran çevirisinde) aracılık, sebep: “anıŋ birle” onunla, onun sayesinde; “yarlıġı birle” buyruğuyla. Tanıklar: KuT2KBAH
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birle — yalın hâliyle 1.232 kez
Çekimli biçimler (1):
Bağlamlar
Bütün geçişler (386) →KB Kutadgu Bilig
386 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1 | TEŊRİ AZZE VE CELLE ÖGDİSİN AYUR / / bayat atı | birle | sözüg başladım / törütgen igiḍgen keçürgen iḍim |
| KB 97 | ḳayusı yıḍı | birle | tapnur tapuġ / ḳayu körk meŋiz birle açtı ḳapuġ |
| KB 208 | ḳamuġ eḍgülükler bilig asġı ol / bilig | birle | buldı mesel kökke yol |
| KB 278 | beḍük bilgi | birle | üküş erdemi / biliglig uḳuşluġ boḍun köḍrümi |
| KB 466 | öziŋe baḳıp aydı men me bu kün / tümen erdemim | birle | ilde burun |
| KB 640 | negü tir eşitgil uḳuş meŋzetü / ḳıyas mini | birle | aŋar yaŋzatu |
| KB 942 | ulutluḳ bile bul üküş ilke erk / bu erk | birle | beglik ulı bolsu berk |
| KB 1251 | … TOLDI CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / ayur oġluma boldı köŋlüm bütün / bayat fazlı | birle | tirilgil ḳutun |
| KB 1587 | büte boldı ilig yüzin körmedim / saḳınç ḳaḍġu | birle | yorıp külmedim |
| KB 1803 | atam ḳıldı erdi kör eḍgü du’a / du‘a | birle | tegdim bu yirke aġa |
| KB 1952 | bilig | birle | begler boḍun başladı / uḳuş birle il kün işin işledi |
| KB 2034 | il artar törü | birle | itlür ajun / il eksür bu küç birle buzlur ajun |
| KB 2202 | uwut kimde bolsa ḳamuġ işni ur / uwut | birle | yalŋuḳ otun ḳapġı tur |
| KB 2249 | isiz eḍgü birle yaraşmaz bolur / köni egri | birle | küreşmez bolur |
| KB 2428 | ḳalem | birle | tutsa ḳayu kend uluş / tilek tegrür anda tözüke ülüş |
| KB 2578 | muŋar meŋzer emdi bu beytig oḳı / sözi ma‘ni | birle | uḳulġay taḳı |
| KB 2713 | bilig | birle | başlar begi il törü / uḳuş birle işler ḳamuġ iş körü |
| KB 2797 | et öz yiti endam köŋülke uḍar / köŋül | birle | yalŋuḳ aġır yük yüḍer |
| KB 3006 | er at | birle | begler küçi belgürer / er at birle begler tügünler yörer |
| KB 3106 | tilin sözledi barça eḍgü sena / du‘a | birle | tınmaz tınıġlı tına |
| KB 3223 | bilig | birle | yaḳġıl bayat tapġıŋa / bilig tamġa bolur tamu ḳapġıŋa |
| KB 3340 | bu dünya işiŋe ḳatılmış kişi / ḳılumaz tapuġ | birle | ‘uḳbi işi |
| KB 3461 | törülüg köni beg ḳut ol belgülüg / ḳutı | birle | tegrür tözüke ülüg |
| KB 3671 | rica | birle | ḫavfnı ḳanat sen ḳılın / bu iki araḳı yoluḳ sen alın |
| KB 3777 | yazuḳum telim erse rahmet me bar / anı ḳıl meniŋ | birle | sindin yarar |
| KB 4053 | tapuġ birle itlür ḳamuġ türlüg iş / tapuġ | birle | ḳawşur saŋa eḍgü iş |
| KB 4169 | ḳapuġdaḳı | birle | yaraşmasa uz / tiriglik tatımaz aya eḍgü öz |
| KB 4305 | saŋa teŋ tuşuŋ | birle | iltiş barış / ḳatılġıl ḳarılġıl alış hem biriş |
| KB 4384 | saḳış artasa dünya ‘uḳbi işi / neçe | birle | artar ay eḍgü kişi |
| KB 4449 | iḍi yaḳşı aymış törü birgüçi / boḍun | birle | ḳatlıp sınap bilgüçi |
| KB 4654 | ḳayuda yigü bolsa içgü kerek / yigü içgü | birle | teŋeşgü kerek |
| KB 5045 | köŋül | birle | maŋsa kişi arzulap / tegir arzuḳa terk yaġuḳluḳ ulap |
| KB 5243 | ḳayu aç ḳayusı yalınmış bolur / ḳayu ḳaḍġu | birle | ulınmış bolur |
| KB 5430 | negü tir eşitgil ay ḳılḳı arıġ / bu öḍlek oḳı | birle | köŋli balıḳ |
| KB 5554 | köŋül inçliki | birle | ögretsüler / biligsizler andın ma ögrensüler |
| KB 5728 | boḍun inçke tegdi itildi ili / du’a | birle | tınmaz ra‘iyyet tili |
| KB 5841 | özüg arzu ni‘met bile semritip / erej | birle | awnur özümiz yatıp |
| KB 6026 | yana yıġlasa tüşte körse saḳınç / erej | birle | awnur bulur miŋ sewinç |
| KB 6275 | yime serdi kaç kün bu ögdülmişe / saḳınç ḳaḍġu | birle | yorıdı tuşa |
| KB 6445 | bu yaŋlıġ turur dünya hali ḳamuġ / uluş | birle | körgil açılġay ḳapuġ |
Aynı gövdeden maddeler
“birle” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).