İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

eḍgülük isim

172 geçiş 17 biçim 7 eser KuTKBMaitAbhDLTSekAH Anlam haritasında göster

Tanım

  1. İyilik, hayır, lütuf; “eḍgülük ḳıl-” iyilik etmek: “ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün” işinle sözünle her türlü iyiliği yap; “yorı eḍgülük ḳıl ekin eḍgülük / saŋa eḍgü bolġay” git iyilik yap, iyilik ek, sana iyilik olur; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük / üküş ḳıl” birinden sana iyilik gelirse (karşılığını) çok yap; “baḳḳıl aŋar edgülükün aġzın küle” ona iyilikle, güler yüzle bak. Tanıklar: KB4DLTAH2
  2. (Kur’an çevirisinde) salih amel, iyi iş: “anlar kim bittiler ḳıldılar eḍgülükler” inanıp iyi işler yapanlar; “bitse ḳılsa eḍgülük” inanıp iyi iş yapan; “men aŋa kim indrür sen maŋa eḍgülükdin dervişane” bana indireceğin her hayra muhtacım; “sınadımız olarnı eḍgülükler birle hem yawuzluḳlar birle” onları iyiliklerle ve kötülüklerle sınadık. Tanıklar: KuT4
  3. (Abhidharma çevirisinde) “edgülük yıldızı” iyilik kökü (kuśalamūla): “ḳudrulmaḳ ülüşlüg edgülük yıldızı bışmışlar” kurtuluşa götüren iyilik kökleri olgunlaşmış olanlar. Tanıklar: Abh

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Lemmatizer’ın eḍ- fiiline bağladığı eḍgülükke, eḍgülükler vb. biçimler ve edgülügin burada toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): eḍgülük — yalın hâliyle 109 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • eḍgülük 103 (KB, KuT, AH) · edgülük 6 (Abh, Mait)
  • eḍgülükin 2 (KuT) · edgülükin 1 (Mait)

Çekimli biçimler (15):

KB Kutadgu Bilig

78 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 151 bayat kimke birse uḳuş ög bilig / üküş eḍgülükke uzattı elig
KB 208 ḳamuġ eḍgülükler bilig asġı ol / bilig birle buldı mesel kökke yol
KB 227 ḳalı eḍgü bolmaḳ tilese özüŋ / yorı eḍgülük ḳıl kesildi sözüŋ
KB 230 … K ḲILMAḲ ÖGDİSİN ASIĠLARIN AYUR / / ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun / ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün
KB 236 saŋa tegdi emdi kezigçe orun / ḳamuġ eḍgülük ḳıl sen eḍgü burun
KB 857 tözü halḳḳa barça ḳılur eḍgülük / yana minnet urmaz kişike kütük
KB 914 bu eḍgü tilegli negü tir eşit / ḳamuġ eḍgülük ḳıl özüŋḳe iş it
KB 934 aḳılıḳ kişilik asıġ eḍgülük / bu eḍgü kişidin kelir belgülüg
KB 1296 ḳamuġ eḍgülük ḳıl isizdin yıra / ḳamuġ eḍgü kelgey sen oldur tura
KB 1315 kişi yası ḳolma özüŋ ḳılma yas / neçe eḍgülük ḳıl hava arzu bas
KB 1416 örüg bol amul bol tüzün bol silig / ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig
KB 1636 kişilik tidüküm bolur eḍgülük / bu eḍgü bolur ol yigü keḍgülük
KB 1851 yüzi körki körklüg ne yaşı kiçig / ḳamuġ eḍgülükke anıŋdın keçig
KB 2160 tözü ḫalḳḳa küŋlün baġırsaḳ bolun / tuçı eḍgülük ḳıl sen eḍgü bulun
KB 2439 kişi eḍgüsindin kelir eḍgülük / yigü içgü mingü taḳı keḍgülük
KB 2980 kişi eḍgülükke sewüg can birür / bir eḍgü yanutı on eḍgü ḳılur
KB 3118 tegürdüŋ maŋ sen kamuġ eḍgülük / munıŋ şükri boynum üze boldı yük
KB 3122 bayat birdi emdi ḳamuġ eḍgülük / sini birdi artuḳ aḍın on ülük
KB 3200 bayat ḳılmış emdi saŋa eḍgülük / bilig birmiş erdem uḳuş ög ülük
KB 3467 bayat birdi erdi uḳuş ög bilig / tözü eḍgülükke tegürdüm elig
KB 3499 kişiler araḳı muyan eḍgülük / bu yirde bulunmaz munu belgülük
KB 3734 yime va‘de ḳılmış üküş eḍgülük / aġırlıḳ açıġlar yigü keḍgülük
KB 3980 neŋi bolsa yalŋuḳ bulur ög bilig / ḳamuḳ eḍgülükke uzatur elig
KB 4344 usa ‘ilmi ögren biligleri bil / neŋin eḍgülük ḳıl küḍez bekrü til
KB 4561 ḳamuġ eḍgülükke tegeyin tise / et özni ḳısa tut havanı basa
KB 4858 ḳalı bulsa tevfiḳ bayattın ḳulı / ḳamuġ eḍgülükke açıldı yolı
KB 5088 isiz ḳılmaġıl sen ay elgi uzun / ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün
KB 5094 maŋa birgil emdi bu öt saw erig / meger eḍgülükke yetilgey elig
KB 5130 bayat birdi barça saŋa eḍgülük / bu eḍgü yolın aç maŋa ay külük
KB 5191 bayat fazlıŋa bir baḳa kör sakin / neçe eḍgülük ḳıldı yetrü baḳın
KB 5249 yorı eḍgülük ḳıl ekin eḍgülük / saŋa eḍgü bolġay açu meŋülük
KB 5283 aġırla sen eḍgüg tegür eḍgülük / boḍun eḍgü bolġay tözü ay külük
KB 5437 bayat birsü tevfik saŋa ay ilig / ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig
KB 5744 özüŋ eḍgülük ḳıl törü eḍgü ur / tiril iki ajun isiz körme sen
KB 5761 bu barça bayat fazlı erdi saŋa / ḳamuġ eḍgülük birdi ḳızdı eŋe
KB 5766 kişi eḍgülükke ḳılur eḍgülük / biriŋe yanutı ḳılur on ülüg
KB 5782 özüŋ buldı ni‘met ḳamuġ eḍgülük / yaḍıldı atıŋ ilde bolduŋ külüg
KB 5808 kişi aştı mundaġ ḳalur eḍgülük / ol atı ajunda kalır meŋülük
KB 5833 du‘a birle yalŋuḳ bulur eḍgülük / du‘a birle uçmaḳ bulur meŋülük
KB 6407 ökünçün yaturlar kör ınçıḳlayu / küsep eḍgülükni miŋ arzu yiyü