KB sözlüğü · madde
eḍgülük isim
Tanım
- İyilik, hayır, lütuf; “eḍgülük ḳıl-” iyilik etmek: “ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün” işinle sözünle her türlü iyiliği yap; “yorı eḍgülük ḳıl ekin eḍgülük / saŋa eḍgü bolġay” git iyilik yap, iyilik ek, sana iyilik olur; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük / üküş ḳıl” birinden sana iyilik gelirse (karşılığını) çok yap; “baḳḳıl aŋar edgülükün aġzın küle” ona iyilikle, güler yüzle bak. Tanıklar: KB4DLTAH2
- (Kur’an çevirisinde) salih amel, iyi iş: “anlar kim bittiler ḳıldılar eḍgülükler” inanıp iyi işler yapanlar; “bitse ḳılsa eḍgülük” inanıp iyi iş yapan; “men aŋa kim indrür sen maŋa eḍgülükdin dervişane” bana indireceğin her hayra muhtacım; “sınadımız olarnı eḍgülükler birle hem yawuzluḳlar birle” onları iyiliklerle ve kötülüklerle sınadık. Tanıklar: KuT4
- (Abhidharma çevirisinde) “edgülük yıldızı” iyilik kökü (kuśalamūla): “ḳudrulmaḳ ülüşlüg edgülük yıldızı bışmışlar” kurtuluşa götüren iyilik kökleri olgunlaşmış olanlar. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Lemmatizer’ın eḍ- fiiline bağladığı eḍgülükke, eḍgülükler vb. biçimler ve edgülügin burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍgülük — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍgülük 103 (KB, KuT, AH) · edgülük 6 (Abh, Mait)
- eḍgülükin 2 (KuT) · edgülükin 1 (Mait)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (78) →KB Kutadgu Bilig
78 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 151 | bayat kimke birse uḳuş ög bilig / üküş | eḍgülükke | uzattı elig |
| KB 208 | ḳamuġ | eḍgülükler | bilig asġı ol / bilig birle buldı mesel kökke yol |
| KB 227 | ḳalı eḍgü bolmaḳ tilese özüŋ / yorı | eḍgülük | ḳıl kesildi sözüŋ |
| KB 230 | … K ḲILMAḲ ÖGDİSİN ASIĠLARIN AYUR / / ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun / ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl ḳılınçın sözün |
| KB 236 | saŋa tegdi emdi kezigçe orun / ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl sen eḍgü burun |
| KB 857 | tözü halḳḳa barça ḳılur | eḍgülük | / yana minnet urmaz kişike kütük |
| KB 914 | bu eḍgü tilegli negü tir eşit / ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl özüŋḳe iş it |
| KB 934 | aḳılıḳ kişilik asıġ | eḍgülük | / bu eḍgü kişidin kelir belgülüg |
| KB 1296 | ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl isizdin yıra / ḳamuġ eḍgü kelgey sen oldur tura |
| KB 1315 | kişi yası ḳolma özüŋ ḳılma yas / neçe | eḍgülük | ḳıl hava arzu bas |
| KB 1416 | örüg bol amul bol tüzün bol silig / ḳamuġ | eḍgülükke | tegürgil elig |
| KB 1636 | kişilik tidüküm bolur | eḍgülük | / bu eḍgü bolur ol yigü keḍgülük |
| KB 1851 | yüzi körki körklüg ne yaşı kiçig / ḳamuġ | eḍgülükke | anıŋdın keçig |
| KB 2160 | tözü ḫalḳḳa küŋlün baġırsaḳ bolun / tuçı | eḍgülük | ḳıl sen eḍgü bulun |
| KB 2439 | kişi eḍgüsindin kelir | eḍgülük | / yigü içgü mingü taḳı keḍgülük |
| KB 2980 | kişi | eḍgülükke | sewüg can birür / bir eḍgü yanutı on eḍgü ḳılur |
| KB 3118 | tegürdüŋ maŋ sen kamuġ | eḍgülük | / munıŋ şükri boynum üze boldı yük |
| KB 3122 | bayat birdi emdi ḳamuġ | eḍgülük | / sini birdi artuḳ aḍın on ülük |
| KB 3200 | bayat ḳılmış emdi saŋa | eḍgülük | / bilig birmiş erdem uḳuş ög ülük |
| KB 3467 | bayat birdi erdi uḳuş ög bilig / tözü | eḍgülükke | tegürdüm elig |
| KB 3499 | kişiler araḳı muyan | eḍgülük | / bu yirde bulunmaz munu belgülük |
| KB 3734 | yime va‘de ḳılmış üküş | eḍgülük | / aġırlıḳ açıġlar yigü keḍgülük |
| KB 3980 | neŋi bolsa yalŋuḳ bulur ög bilig / ḳamuḳ | eḍgülükke | uzatur elig |
| KB 4344 | usa ‘ilmi ögren biligleri bil / neŋin | eḍgülük | ḳıl küḍez bekrü til |
| KB 4561 | ḳamuġ | eḍgülükke | tegeyin tise / et özni ḳısa tut havanı basa |
| KB 4858 | ḳalı bulsa tevfiḳ bayattın ḳulı / ḳamuġ | eḍgülükke | açıldı yolı |
| KB 5088 | isiz ḳılmaġıl sen ay elgi uzun / ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl ḳılınçın sözün |
| KB 5094 | maŋa birgil emdi bu öt saw erig / meger | eḍgülükke | yetilgey elig |
| KB 5130 | bayat birdi barça saŋa | eḍgülük | / bu eḍgü yolın aç maŋa ay külük |
| KB 5191 | bayat fazlıŋa bir baḳa kör sakin / neçe | eḍgülük | ḳıldı yetrü baḳın |
| KB 5249 | yorı eḍgülük ḳıl ekin | eḍgülük | / saŋa eḍgü bolġay açu meŋülük |
| KB 5283 | aġırla sen eḍgüg tegür | eḍgülük | / boḍun eḍgü bolġay tözü ay külük |
| KB 5437 | bayat birsü tevfik saŋa ay ilig / ḳamuġ | eḍgülükke | tegürgil elig |
| KB 5744 | özüŋ | eḍgülük | ḳıl törü eḍgü ur / tiril iki ajun isiz körme sen |
| KB 5761 | bu barça bayat fazlı erdi saŋa / ḳamuġ | eḍgülük | birdi ḳızdı eŋe |
| KB 5766 | kişi eḍgülükke ḳılur | eḍgülük | / biriŋe yanutı ḳılur on ülüg |
| KB 5782 | özüŋ buldı ni‘met ḳamuġ | eḍgülük | / yaḍıldı atıŋ ilde bolduŋ külüg |
| KB 5808 | kişi aştı mundaġ ḳalur | eḍgülük | / ol atı ajunda kalır meŋülük |
| KB 5833 | du‘a birle yalŋuḳ bulur | eḍgülük | / du‘a birle uçmaḳ bulur meŋülük |
| KB 6407 | ökünçün yaturlar kör ınçıḳlayu / küsep | eḍgülükni | miŋ arzu yiyü |