KB sözlüğü · madde
eḍiz sıfat
Tanım
- Yüksek, yüce: “ay sırḳa yaḳın ay köŋülke eḍiz” ey sırra yakın, gönülden yüce olan; “édiz taġ édiz sögüt teriŋ yar” yüksek dağ, yüksek ağaç, derin uçurum; “azu ėdiz taġta erser azu ėdiz evte erser” yüksek dağda ya da yüksek evde ise; “sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı” (erdemlerini sayan) yüksek kum tepesini, ufak taşların sayısını sayabilir mi; “simaktin eḍizrek tutar himmėt ol” himmetini Simak yıldızından daha yüksek tutar. Tanıklar: UShoRKBAH2
- (Bilge Kağan yazıtında) “ediz” Ediz boyu: “ekinti ḳoşulgaḳda ediz birle süŋüşdümiz” ikinci olarak Koşulgak’ta Edizlerle savaştık. Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
eḍizrek (karşılaştırma) biçimi de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍiz — yalın hâliyle 29 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍiz 17 (KB, AH) · ediz 6 (BK, KuT, KB, DLT) · édiz 4 (ShoR) · ėdiz 2 (U)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (17) →KB Kutadgu Bilig
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 20 | ay sırḳa yaḳın ay köŋülke | eḍiz | / tanuḳ ol saŋa barça suret beḍiz |
| KB 24 | eḍiz | ‘arşta altın seraḳa tegi / tözü barça muŋluġ saŋa ay iḍi | |
| KB 733 | tükel bolsa kör ay bu aġsa | eḍiz | / yana irlü türçir kiter körk meŋiz |
| KB 1087 | aġışḳa iniş ol | eḍizke | batıḳ / sewinçke saḳınç ol açıġḳa tatıġ |
| KB 1248 | uçuzḳa aġır ol kiçigke uluġ / yawuzḳa yüleki beḍükke | eḍiz | |
| KB 1419 | ediz | kirik beḍizlig sarayıŋ ḳalıp / ḳaraŋḳu yir ewde yatur sen ulıp | |
| KB 1526 | eḍiz | boldı ornı ay ḳutluġ ḳuta / teŋise ḳoḍı inse boldı yuta | |
| KB 2452 | biligsiz kişi ol ḳuruġ sır beḍiz / biliglig kişi ornı kökte | eḍiz | |
| KB 3084 | tünek ol bu dünya kötürgil köŋül / | eḍiz | ordu il ḳol sen amrul amul |
| KB 3724 | yaşıl kök törütti kötürdi | eḍiz | / kün ay birle yulduz bezedi beḍiz |
| KB 4776 | eḍiz | ‘arşta altın şera‘ḳa tegi / tözü barça muŋluġ turur bir teŋi | |
| KB 4998 | negü tir eşitgil ay bilgi tertiz / uḳuşluġ amul köŋli yüksek | eḍiz | |
| KB 5420 | beḍük tut bu himmet | eḍiz | tut köŋül / koḍu bir bu dünya munıŋdın töŋül |
| KB 6033 | şatu kördüm elig anıŋ baġnası / yüz utru uruġluġ | eḍiz | hem yası |
| KB 6052 | eḍiz | baġnalıġ men şatu kördüküm / tiriglik turur ay ḳadaş yördüküm | |
| KB 6121 | tatıġḳa tatıġsız süçigke açıḳ / aġışḳa iniş ol | eḍizke | batıġ |
| KB 6571 | yigüm ot köki bolsu yaġmur suwı tap / | eḍiz | kum tüneyi takar ton keḍeyi |
Aynı gövdeden maddeler
“ediz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).