KB sözlüğü · madde
elig isim
Tanım
- El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
- (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT
elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
- elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
- eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
- elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
- ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
- elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
- eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)
Çekimli biçimler (45):
elgi 36
elgin 31
eligleri 15
elgiŋ 15
eliglerini 9
ėligin 8
eligde 5
eligleriŋizni 5
eligleriŋiz 4
elgim 4
ėlgin 4
eligin 3
elgiŋde 3
eligke 2
elgiŋni 2
eliginte 2
eligler 2
elgimni 1
eilgin 1
eligim 1
eliglerde 1
elginde 1
eliglerimiz 1
eliglerinde 1
elgiŋe 1
elgiŋizke 1
eligi 1
eliġın 1
elleriŋiz 1
elġiŋ 1
ilgin 1
ilginte 1
élgim 1
elgini 1
éligim 1
éligleri 1
êliglerig 1
ėlgimizni 1
elginte 1
ėligimizte 1
eligdin 1
ėligintin 1
ėligiŋe 1
ėligleri 1
ėliglerinte 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (247) →KB Kutadgu Bilig
247 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 29 | saŋar oḳ sıġındım umınçım saŋa / muŋaḍmış yirimde | elig | tut maŋa |
| KB 58 | aḳı erdi | elgi | yüreki teḍük / biliglig saḳınuḳ kör atı beḍük |
| KB 230 | IX. EḌGÜLÜK ḲILMAḲ ÖGDİSİN ASIĠLARIN AYUR / / ḳalı bolsa | elgiŋ | boḍunḳa uzun / ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün |
| KB 350 | … UÇĠALIḲIN AYUR / / kitab atı urdum ḳutaḍġu bilig / ḳutaḍsu oḳıġlıḳa tutsu | elig | |
| KB 369 | negü ḳıldım erki | elig | men saŋa / nelük türdüŋ emdi bu öçke maŋa |
| KB 477 | ġariblıḳ yirinde kerek bolġa neŋ / bu | elgim | tarusa sarıġ ḳılġa eŋ |
| KB 810 | bu bögde biçek kim | eligde | turur / bıçıġlı kesigli turur ay unur |
| KB 1035 | aḳırladı ilig bu ay toldını / açıġ birdi | elgin | tilin ögdini |
| KB 1154 | ḳutulġu yirim yoḳ yitürdüm bilig / seniŋ raḫmetiŋ tutsu emdi | elig | |
| KB 1367 | bela küç yirinde sen eḍgü ḳılın / boḍunuġ sewindürgil | elgin | tilin |
| KB 1496 | tüketti bitig türdi badı tutup / alıp oġlıŋa birdi | elgin | sunup |
| KB 1765 | ḳamuġ ilke ḳıldı kör | elgi | uzun / uzun boldı elgi yorıḳ til sözün |
| KB 1805 | elig | urdı ilig mini eḍledi / bolu birdi ewren özüm yoḳladı | |
| KB 1965 | ḳamuġ eḍgüke bolsa | elgi | uzun / uwutluġ silig hem ḳılınçı tüzün |
| KB 2073 | köŋül tutsa ḳoḍḳı hem | elgi | aḳı / bularḳa yaraşı baġırsaḳlıḳı |
| KB 2330 | bu yaŋlıġ sü başçı bu sü başlasa / | elig | bulġa düşman üze işlese |
| KB 2550 | şireni çıḳarda körüp saḳlasa / aŋar toġru yolda | elig | tegmese |
| KB 2737 | bitigçi bu yaŋlıġ kerek ay ilig / ınansa aŋar birse bolġay | elig | |
| KB 2902 | öz | elgi | bile ḳatsa içgü körüp / özi beklese ḳoḍsa tamġa urup |
| KB 3034 | aḳı bolsa | elgi | ajun begleri / ikigü ajunnuŋ bu buldı töri |
| KB 3102 | … ABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / tilek keldi tuttı tegürdi | elig | |
| KB 3240 | halal dünya ḳazġan çıġayḳa üle / kişi | elgi | tutġıl yanut ḳıl yüle |
| KB 3440 | kişiler üze yoḳ saŋa erk | elig | / özüŋ yıġsa sen bolsa atıŋ silig |
| KB 3660 | yime yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ / ajunda çawıḳmış aḳı | elgi | kiŋ |
| KB 3884 | tilekim bu oḳ men bile bolsa men / | elig | bir ḳılıp keḍ tapuġ ḳılsa men |
| KB 3983 | neŋi bolmasa er alıp birgüke / | elig | ḳısġa boldı ḳamuġ eḍgüke |
| KB 4075 | taḳı munda yigrek ayur bu bilig / biligsizke birme aya beg | elig | |
| KB 4139 | tegir erse ḫil ya saŋa on otaġ / | elig | tarġu malın ḳılıç tutġu yaġ |
| KB 4389 | tükel işte aşnu tusulur bilig / kinilse bilig işke yetmez | elig | |
| KB 4536 | ewiŋ barḳıŋ keçi arıġ tut silig / saŋa kelge devlet aḳı kiŋ | elig | |
| KB 4607 | aşıġ tatġanu yi sen | elgiŋ | sunup / sini körse ewlik sewinsün turup |
| KB 5073 | uluġluḳ yimesün ol | elgi | uzun / yanar erse tilde yorıtmış sözün |
| KB 5132 | … MİŞİN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı ilig / bayat birsü barça tilekke | elig | |
| KB 5437 | bayat birsü tevfik saŋa ay ilig / ḳamuġ eḍgülükke tegürgil | elig | |
| KB 5481 | ḳalı ḳolsa sen tutçı üsteŋ | elig | / er atnı sewindür öge bir erig |
| KB 5588 | yana | elgi | küçlüg bolur muḫtesib / isizlerni yıġsu cema‘at kezip |
| KB 5723 | bir ök türlüg ermez bu işke bilig / büte türlüg iş bar tegürgü | elig | |
| KB 5840 | biziŋde usalraḳ kim ol ay ilig / yawa boldı öḍ kün tegümez | elig | |
| KB 6033 | şatu kördüm | elig | anıŋ baġnası / yüz utru uruġluġ eḍiz hem yası |
| KB 6406 | olar barça muŋluġ bu kün eḍgüke / | eligleri | yetmez yigü keḍgüke |
Aynı gövdeden maddeler
“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).