İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

elig isim

Tanım

  1. El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
  2. (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT

elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
  • elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
  • eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
  • elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
  • ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
  • elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
  • eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)

Çekimli biçimler (45):

KB Kutadgu Bilig

247 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 29 saŋar oḳ sıġındım umınçım saŋa / muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa
KB 58 aḳı erdi elgi yüreki teḍük / biliglig saḳınuḳ kör atı beḍük
KB 230 IX. EḌGÜLÜK ḲILMAḲ ÖGDİSİN ASIĠLARIN AYUR / / ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun / ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün
KB 350 … UÇĠALIḲIN AYUR / / kitab atı urdum ḳutaḍġu bilig / ḳutaḍsu oḳıġlıḳa tutsu elig
KB 369 negü ḳıldım erki elig men saŋa / nelük türdüŋ emdi bu öçke maŋa
KB 477 ġariblıḳ yirinde kerek bolġa neŋ / bu elgim tarusa sarıġ ḳılġa eŋ
KB 810 bu bögde biçek kim eligde turur / bıçıġlı kesigli turur ay unur
KB 1035 aḳırladı ilig bu ay toldını / açıġ birdi elgin tilin ögdini
KB 1154 ḳutulġu yirim yoḳ yitürdüm bilig / seniŋ raḫmetiŋ tutsu emdi elig
KB 1367 bela küç yirinde sen eḍgü ḳılın / boḍunuġ sewindürgil elgin tilin
KB 1496 tüketti bitig türdi badı tutup / alıp oġlıŋa birdi elgin sunup
KB 1765 ḳamuġ ilke ḳıldı kör elgi uzun / uzun boldı elgi yorıḳ til sözün
KB 1805 elig urdı ilig mini eḍledi / bolu birdi ewren özüm yoḳladı
KB 1965 ḳamuġ eḍgüke bolsa elgi uzun / uwutluġ silig hem ḳılınçı tüzün
KB 2073 köŋül tutsa ḳoḍḳı hem elgi aḳı / bularḳa yaraşı baġırsaḳlıḳı
KB 2330 bu yaŋlıġ sü başçı bu sü başlasa / elig bulġa düşman üze işlese
KB 2550 şireni çıḳarda körüp saḳlasa / aŋar toġru yolda elig tegmese
KB 2737 bitigçi bu yaŋlıġ kerek ay ilig / ınansa aŋar birse bolġay elig
KB 2902 öz elgi bile ḳatsa içgü körüp / özi beklese ḳoḍsa tamġa urup
KB 3034 aḳı bolsa elgi ajun begleri / ikigü ajunnuŋ bu buldı töri
KB 3102 … ABI İLİGKE / / yanut birdi ögdülmiş aydı ilig / tilek keldi tuttı tegürdi elig
KB 3240 halal dünya ḳazġan çıġayḳa üle / kişi elgi tutġıl yanut ḳıl yüle
KB 3440 kişiler üze yoḳ saŋa erk elig / özüŋ yıġsa sen bolsa atıŋ silig
KB 3660 yime yaḳşı aymış bügü bilgi kiŋ / ajunda çawıḳmış aḳı elgi kiŋ
KB 3884 tilekim bu oḳ men bile bolsa men / elig bir ḳılıp keḍ tapuġ ḳılsa men
KB 3983 neŋi bolmasa er alıp birgüke / elig ḳısġa boldı ḳamuġ eḍgüke
KB 4075 taḳı munda yigrek ayur bu bilig / biligsizke birme aya beg elig
KB 4139 tegir erse ḫil ya saŋa on otaġ / elig tarġu malın ḳılıç tutġu yaġ
KB 4389 tükel işte aşnu tusulur bilig / kinilse bilig işke yetmez elig
KB 4536 ewiŋ barḳıŋ keçi arıġ tut silig / saŋa kelge devlet aḳı kiŋ elig
KB 4607 aşıġ tatġanu yi sen elgiŋ sunup / sini körse ewlik sewinsün turup
KB 5073 uluġluḳ yimesün ol elgi uzun / yanar erse tilde yorıtmış sözün
KB 5132 … MİŞİN AYUR / / yanut birdi oḍġurmış aydı ilig / bayat birsü barça tilekke elig
KB 5437 bayat birsü tevfik saŋa ay ilig / ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig
KB 5481 ḳalı ḳolsa sen tutçı üsteŋ elig / er atnı sewindür öge bir erig
KB 5588 yana elgi küçlüg bolur muḫtesib / isizlerni yıġsu cema‘at kezip
KB 5723 bir ök türlüg ermez bu işke bilig / büte türlüg iş bar tegürgü elig
KB 5840 biziŋde usalraḳ kim ol ay ilig / yawa boldı öḍ kün tegümez elig
KB 6033 şatu kördüm elig anıŋ baġnası / yüz utru uruġluġ eḍiz hem yası
KB 6406 olar barça muŋluġ bu kün eḍgüke / eligleri yetmez yigü keḍgüke

Aynı gövdeden maddeler

“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).