Tanım
- Acı çekmek, sıkıntı çekmek; zahmet çekmek, emek vermek: “tilin emgemiş er negü tir eşit” dili yüzünden acı çekmiş adam ne der dinle; “beg emgep il itse boḍun şük bayur” bey zahmet çekip ülkeyi düzenlerse halk sessizce zenginleşir; “ökünç birle emger yarınḳı künün” yarınki gün pişmanlıkla acı çeker; “ḳalı bulmasa dünya emger küçün” dünyayı bulamazsa güçlükle sıkıntı çeker; “bu kün yatma emge işiŋni itin” bugün yatma, emek ver, işini düzenle; “çıḳarmasun-a sizni uştmahdın emgegey sen” sizi cennetten çıkarmasın, sonra acı çekersin. Tanıklar: KuTKB5
KB’deki emger (geniş zaman) ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emge- — yalın hâliyle 2 kez
Çekimli biçimler (9):
Bağlamlar
Bütün geçişler (20) →KB Kutadgu Bilig
20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 165 | tilin | emgemiş | er negü tir eşit / bu söz işke tutġıl özüŋe iş it |
| KB 332 | buşaḳlıḳ bile erke öwke yawuz / bu iki bile tutçı | emger | et öz |
| KB 429 | basutçı telim bolsa beg | emgemez | / işi barça itlür törü artamaz |
| KB 565 | ḳayu neŋ ḳız erse uş ol neŋ küsüş / küsüş neŋ tilep bulmaz | emger | üküş |
| KB 689 | yaŋıda bolur körse barça tatıġ / tatıġnı tilep er kör | emger | ḳatıġ |
| KB 837 | meniŋ me özüm bu uzun yol yorıp / saŋa keldi | emgep | hem artuḳ anıp |
| KB 840 | tapuḳ beg tapısı üze bolmasa / yaramaz bu tapḳı neçe | emgese | |
| KB 918 | neçe me erejlense isiz bu kün / ökünç birle | emger | yarınḳı künün |
| KB 1738 | bu emgek neçe boġzı egni üçün / tirer neŋ yimez ölse | emger | küçün |
| KB 2937 | beg | emgep | il itse boḍun şük bayur / bayusa boḍun beg tileki bolur |
| KB 2955 | tapuġçı tapuġ ḳılsa dünya üçün / ḳalı bulmasa dünya | emger | küçün |
| KB 3139 | meniŋ | emgerimke | ilig altunı / aġır ḳılmasu köŋli tutsu köni |
| KB 3333 | negü ol nelük munça | emger | özüŋ / maŋa belgülüg ay bileyin sözüŋ |
| KB 3831 | yorıp tegmegü yirke barma yaḍaġ / ḳalı bardıŋ erse öz | emger | küçün |
| KB 3960 | OḌĠURMIŞ SU’ALİ ÖGDÜLMİŞKE / / ayur ay ḳadaşım nelük | emgediŋ | / yana oḳ maŋa sen tekin kelmediŋ |
| KB 3998 | kirü hem çıḳa bilse oldruġ turuġ / tapuġ bilmese er tek | emger | ḳuruġ |
| KB 5020 | İLİG CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / ilig aydı | emgep | yügürdüŋ üküş / yanut birsü teŋri ol emgekke tuş |
| KB 5039 | ayur | emgediŋ | sen ay oḍġurmışa / yaḍaġın bu yirke özüŋ kelmişe |
| KB 6083 | bu kün yatma | emge | işiŋni itin / keçer emgekiŋ sen köçerde unıt |
| KB 6162 | bu iki bile er yoḳaḍur küçün / muŋar kim bulun bolsa | emger | öçün |
Aynı gövdeden maddeler
“emge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).