Derlem sözlüğü · madde
emget- fiil
Tanım
- Acı çektirmek, eziyet etmek, sıkıntı vermek: “mini emgetür til iḍi ök telim” dil sahibi beni çok eziyet ettirir; “emgettiler kelmezde aşnu bizke” sen gelmeden önce de bize eziyet ettiler; “yavaş edgü kişilerig küŋ ḳul ḳıltım … emgettim” uysal iyi kişileri köle ettim, eziyet ettim; “ig toġa egirdi sėni emgetgeli” hastalık dert seni sardı eziyet etmek için; “bodunuġ … emgetmeŋ tolgatmaŋ” halkı üzmeyin, sıkıntıya sokmayın; “tapuġ birle yazuḳ igin emletür … özin emgetür” hizmetle kendini yorar. Tanıklar: BKKuTKB
- (Olumsuz türevlerle) eziyet etmeyen: “kop kamag tınlıglarıg emgetmeksiz saḳınç” bütün canlılara eziyet etmeme düşüncesi; “adın tınlıġ oġlanın emgetmegümüz kergek erti” başka canlılara eziyet etmememiz gerekirdi. Tanıklar: MaitTövbe
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emget- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (19):
Bağlamlar
Bütün geçişler (30) →KB Kutadgu Bilig
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 166 | mini | emgetür | til iḍi ök telim / başım kesmesüni keseyin tilim |
| KB 1983 | bayat kimke birse ḳılınç arḳuḳı / anı | emgetür | bu zamane oḳı |
| KB 2978 | isinür tapuġçı baġırsaḳ bolur / özin | emgetür | beg sewinçin ḳolur |
| KB 3595 | mini muŋḳa tegrür et öz | emgetür | / ara küldürür kör ara yıġlatur |
| KB 3961 | kese sözledim söz eşittiŋ anı / nelük | emgetür | sen küçeyü mini |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 28/12b2 | 129 aydılar: | emgettiler | kelmezde aşnu bizke hem kelmişde kiḍin bizke. aydı: ya bolġay kim iḍiŋiz y … |
| Ku. T. 29/43b1 | 61 olardın anlar kim | emgetürler | yalavaçnı ayurlar: ol ḳulaḳ. ayġıl: hayr ḳulaḳı sizke biter taŋrıḳa hem bi … |
| Ku. T. 29/43b1 | … a hem biter müʾminlerḳa sizke rahmet anlarḳa kim bittiler sizdin anlar kim | emgetürler | taŋrınıŋ yalavaçını olarḳa ḳın açıtġan |
| Ku. T. 33/16a1 | … yime ḳaçan yėse siz tarı[lı]ŋlar oḳımaḳ yoḳ sizke hiç hadis bütünlükin ol | emgetür | erdi yalavaçnı uwtanur erdi sizdin taŋrı ḳodmas yıġmaz çın sözdin ḳaçan ti … |
| Ku. T. 33/16a1 | … rdın hicab arḳasında ol arıġraḳ köŋlüŋizke olar köŋülleriŋe kerekmez sizke | emgetse | sizler taŋrınıŋ yalawaçını kerekmez kim nikah ḳılsa siz anıŋ cüftlerini an … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.9.R /6 | birtemleti [yene] altı yollarta açıġ tarqa emgekler üze | emgetışmezün | [-ler] toqıṡmazunlar : |
| Sho.Rosia 3.1.4.V/1–7 | … nta ozġur [up] yértinçüdeki tınlġlarıġ yme emgekde öŋi [üdrültürüp] ///syz | emgetdeçisiz | qılġalı saqıntuqumta ötrü [ol üdün] sagari luu ḫanınıŋ qızı bir erdini mon … |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/12–15 | 惜 esir [-kendeçi] /// içürmek üz-e : yaŋaġ kim esürtüp /// /// | emgetmeki[n] | [mun]gaqa : yaŋa-nıŋ /// /// [bolġa]y sn tuġġalı edgü oron-ta tép 不自Ο /// … |
Huast Huastuanift
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 V.-12 | anıġ ḳılınçḳa irünçüke k(e)ntü-ü özümüzni-i | [emgetir | bi]z. |
| T. II D. 178 VI.-1–7 | … eşidip . [til]i[n] sözlep . elgin su[nu]p . adaḳın yorıp . ürke üz[üksüz] | emgetir | biz . |
TT TT I-X
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-16 | … ] ig aġrıġ oġrınta körser sn saidı sėni bertgeli [.] ig toġa egirdi sėni . | emgetgeli | özüngin [.] ḳar içinteig kirdi . |
| T II D 178b. 180-38–47 | bu tolp sansar içi -ntekii . tınlġlarıġ neçe | emgetgülüg | tolġatġuluḳ . irin -türgülük bosantu -rġluḳ işler kötükler erser barça öpk … |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.059.13–16 | … bulurlar üdsüz kolu--(suz) (öv)kelemez bulġanmazlar kop kamag tınlıglarıg | emgetmeksiz | saḳınç saḳ--(ın)ġuçı bolurlar.. |
| Mai.T-11.4a.14–21 | … yme amran-maḳ kö[ŋül] öwke biligi busuş ḳa[dġu emgek] t(e)w kür ad(ı)naġuġ | emget-mek | ezük [b]atut sözlemekin alḳu tarḳarur .. tŋri ḳatunınta yimişlike ögrünçül … |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.17 (Ib) | m?ni inçe | emgetir | tip inçip yine yirke tŋrike burḫanḳa |
| Jut.Sek.T-1.278 (Ia) | emgetmetin | uçuz tuġġay tuġmış oġul ögiŋe ḳaŋıŋa tapġsaḳ |
Tövbe Uygurca tövbe duası (Zieme)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 40.2 [U 3114]-8 | adın tınl(ı)ġ oġlanın örletmegü--müz | emgetmegümüz | k(e)rgek erti : |
| T II Y 40.4 [U 3116]-12–13 | emgetdim(i)z | isig özlerinte atırdım(ı)z erser: ol biz-iŋ ḳılınçım(ı)mıznı ḳolulayu saḳı … |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 13 | … …..... / ] (i)n [ b(e)gl](e)r(i)g : bod(u)n[(u)g] [y](e)m e : ıġ(i)d(i)ŋ : | (e)mg(e)tm(e)ŋ | : tolg(a)tm(a)ŋ [ ] / m türük : b(e)gl(e)r : türük: : bod(u)n(u)m [ ] (a)t … |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y 42.-38–57 | … atırdım erser tözün yavaş edgü kişi-lerig küŋ ḫul ḫıltım uçuz yinik tuttum | emgettim | irintürtüm erser az (azu) ėlig törüg bulġadın erser bu bulġaġ tilŋeŋ-ke ḫa … |
Aynı gövdeden maddeler
“emget” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).