Derlem sözlüğü · madde
emgek isim
Tanım
- Acı, ıstırap, sıkıntı: “sini ḳoldı tün kün bu emgek bile” gece gündüz bu sıkıntıyla seni diledi; “yıl ay tutġunı boldum emgek bile” yıllarca sıkıntıyla tutsak oldum; “bulmaslar özleri içinde emgek” içlerinde bir sıkıntı bulmazlar; “emgek körü ulındı” sıkıntı görüp inledi; “bilnip ajun emgekin tükel uḳar” dünyanın sıkıntısını tümüyle anlar. Tanıklar: KuTKB2DLT2
- (Budist metinlerde, Sanskritçe duḥkha) varoluşun acısı: “ed tavar … yoḳ kurug emgek tözlüg” mal mülk boş, acı özlüdür; “emgekte nom bilge bilig” acı hakkındaki öğreti bilgisi; “sansar emkekintin ozḳalıı” sansaranın acısından kurtulmak için; “avış tamu emkekin biltürtüŋüz” Avīci cehenneminin acısını bildirdiniz. Tanıklar: MaitAbhTT2
- Zahmet, emek, güçlük: “telim tapġı erse üküş emgegi” hizmeti çoksa zahmeti de çoktur; “munıŋ emgekin yulġu tapġın bilip” bunun emeğini hizmetini bilip karşılığını vermeli; “alpın emgekin toyın kıltı” güçlükle, zahmetle rahip yaptı. Tanıklar: MaitKB2
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
emgekin, emgegi, TT’deki emkek yazımı vb. biçimler bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emgek — yalın hâliyle 183 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- emgeki 14 (KB, Sek, KİP) · ėmgėki 1 (IB)
Çekimli biçimler (33):
emgeki 14
emgekin 13
emgekte 13
emgekig 11
emgekke 11
emgekniŋ 8
emgektin 8
emgekinte 7
emgeklerig 6
emgeklerinte 6
emgeklerke 6
emgeke 4
emgekleri 4
emgekler 3
emgekindin 2
emgeklerintin 2
emgeklerte 2
emkekin 2
emgekde 1
emgklerintin 1
emgegi 1
emgekemezin 1
emgekimiz 1
emgekimizni 1
emgekini 1
emgekintin 1
emgekiŋ 1
emgeklerim 1
emgeklertin 1
emgekni 1
emkek 1
emkekintin 1
ėmgėki 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (320) →KB Kutadgu Bilig
92 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 39 | sini ḳoldı tün kün bu | emgek | bile / anı ög sen emdi sewinçin tile |
| KB 1792 | ayur ay ögdülmiş baḳ emdi maŋa / ataŋ | emgeki | kirmedi bir saŋa |
| KB 2962 | kiḍin öŋdün oŋ sol bolur bu turup / begin inçke tegrür bu | emgek | körüp |
| KB 4529 | ayı artuḳ | emgek | tegürme aŋar / bayat ol saŋa ḫasmı andın sıŋar |
| KB 5048 | köŋül birle keldim saŋa ay ilig / ḳaçan tegge | emgek | yetürgil bilig |
Abh Abhidharma (Shogaito)
69 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 642 | emgek-te | nom bilge bilig taplaġ-tın. | |
| Abh.Sho. 1877 | ḳaltı ürlüg-süz | emgek | ḳuruġ men-siz erür. |
| Abh.Sho. 3533–3539 | … bilip öçmek ol tėp söz-legüçi baḫşı-nıŋ-taḳı-ça erser tanuḳ-layu tüketükte | emgek | körmek üz-e tarġarġuluḳ öçmekig ikileyü bolmaġu kergek tėrgin öçmek yol-ta … |
| Abh.Sho. 4483 | bu sıḳış taŋış-lar-nıŋ tayaḳ orun-ı erür ol | emgek-niŋ | tıldaġ-ı. |
| Abh.Sho. 4500 | nedegin tėptėser alḳu ėdiglig nom-lar barça erür üçün | emgek | tėp 答yok kėrtü neçe ḳılınç emgek üz-e emgek erser yme. |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
53 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.001.03 | ed tavar kentü artayur buzulur yoḳ kurug | emgek | tözlüg adalıg turur.. |
| Mai.Tek.065.12–14 | amtı ol yazuḳla--rımıznı kşanti kolu ötünür-biz terk üdün bu | emgektin | kurtulup siziŋ nomuŋuznı uḳmaḳ bolzun |
| Mai.Tek.078.40–44 | … başlıg tamu--lug özütler teremizte yorıp üç adrı süŋün sançarlar tartarlar | emgek | tolġaḳ teginür--biz.. |
| Mai.Tek.085.08–18 | ol antag ... | emgektin | (ozup kurtu)lup antada taḳı emgek ... -ġılıg ulug bedük et-özlüg prit (aju … |
| Mai.Tek.106.01–06 | … .. -zin ıdalamış ... inçip yėme avış tamu--da tugmış emgeklig tınlıglarnıŋ | emgekin | tolġa(kın) körüpen şariputri arhant ança yarlıḳançuçı biligi turmaz ... |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
33 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.1 /1–7 | … qut waḫşik naivazikilarıġ saqınıp yene yalŋuq ajuntaqı alqu yalŋuqlarta ne | emgek | teginteçilerke neteg umuġ bolġuluq ol tép saqınıp : montaġ saqınu körü tük … |
| Sho.Rosia 2.2.9.V/2 | … ndaqı ergürmiş qızıl baqırıġ aġızta qart[uru]p iç içegü sızılmaq bışmaqlıġ | emgeklerke | tegmelim : |
| Sho.Rosia 3.1.4.V/1–7 | … e[m]gek turġaq teginmişlerin : kim ol // [luularıġ irinç] kep tsuyurqap ol | emgeklerinte | turġaqlarınta ozġur [up] yértinçüdeki tınlġlarıġ yme emgekde öŋi [üdrültür … |
| Sho.Rosia 5. 1 | busuş qadġu | emgek | tolġaq sıqıġ taŋıġ uluġ emgeklig ükmek blgülüg bolmaqı bolur : |
| Sho.Rosia 7.2 /260 | ulatı | emgek-niŋ | avınt-lar-tın tıldaġ-lar-tın têrilür-in [:: |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
14 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/37a3 | … lar saŋa anıŋ içinde kim savaş boldı olar ara yana bulmaslar özleri içinde | emgek | andın kim sen hükm ḳıldıŋ boyun susalar boyun sumaḳ |
| Ku. T. 27/20b3 | … arıġ sürüŋler yüzüŋüzke eligleriŋizni andın tilemez taŋrı ḳılsa siziŋ üze | emgek | tarlıḳ ançası bar tileyür kim arıtsa sizlerni tükel ḳılsa niʿmetini siziŋ … |
| Ku. T. 33/6a2 | … se Zeyd andın hacetini cüftlendürdümiz saŋa anı bolmasun tėp müʾmin-–lerḳa | emgek | tarlıḳ oġullanmış oġullarnıŋ cüftleri içinde ḳaçan öteseler olardın haceti … |
| Ku. T. 33/77a1–2 | 35 ... | emgek | hem tegmez bizke anıŋ içre armaḳ |
| Ku. T. 37/38a2 | 17 Yoḳ ḳaraġu üze emgek azu yoḳ aḫsaḳ üze | emgek | yoḳ emgek iglig üze kim kim boyun susa taŋrıḳa hem yalavaçıŋa kigrür anı b … |
Sek Sekiz Yükmek
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.9 (IIc) | ------ | emgek | [ ]ler uluş --- balıḳ sayu kim begleri |
| Jut.Sek.T-1.13 (Ib) | çıġay bolurlar ayıġ alp | emgekin) | ḳazġanç tileyür yine ḳorḳa |
| Jut.Sek.T-1.21 (IIc) | uzḳunlar bilzünler bo munça törlüg aġır | emgekte | ḳutrulzunlar |
| Jut.Sek.T-1.46 (IIc) | kirtgünüp ayıġlamasar ol antaġ tsuyda yazuḳta aġır | emgektin | |
| Jut.Sek.T-1.198 (Ia) | meŋi meŋileyür azu ḳodı yvlaḳ yolḳa kirür | emgek | emgenür |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 9–10a | tözünüm birük bu yėrtinçüde sansız tümen t (ınlıġlar) … emgenser ol | emgekinte | ḳuanşi im pusarḳa umuġ ınaġ tutup … atasar … bu bodisvt kentüni atamış üçü … |
| KİP 11 | ol ḳ (amaġ) emgekligler | emgekinte | antaġ ḳurtulur |
| KİP 34–39 | … ḳıla kėlip ḳınlıḳta kirip ba-… -mış baġda buḳaġuda yatıp emgek emgenser ol | emgekinte | ḳuanşi im pusar atın atasar ḳut ḳolu yalvara ötünser baġda buḳaġuda yime ( … |
| KİP 181 | ḳop türlüg | emgekinte | ḳutġarur |
| KİP 191 | tamu prit yılḳı ajunta özi kirip | emgeklerinte | ozġurur |
U Uigurica I-IV
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y.32-8–10 | barır-bız tip . . öz biligsiz bilge küçinte bu muntaġ | emgek | içinte aġtaru tongtaru tegzinür-ler |
| U II, T II S.2b-1-6–8 | bosuş ḳadġu | emgek | tutyaḳ sıḳıġ tangıġ uluġ emgek-lig ög-mek blgülüg bolmaḳı bolur |
| U II, T II Y 10-7 | kim ḳayu kişi ḫuanşı ım pusar-ḳa tapınmaaḳ udunmaḳ tegürgeli | emgek | emgenser ol … [?tölü]ki neŋ yoġsuz bolmaz |
| U II, T. III M. 207 a.-11–26 | … urmuzta tŋri-niŋ adaġ-lar-ınta töpüsi üze yükünüp ıya taya-a emgek-e . . e | emgek-e | tėp . . ulıyu sıḳdayu tŋri-ler ėligi ḫurmuz-ta tŋri--ke inçe tėp sözleti |
| U II, T. III, M. 225.- 40.-1 | … aḳu tegmekei .. neŋ bı bıçġu tegmekei .. neŋ ėsig ig tegmekei .. neŋ artuḳ | emgek | ada kelmekei .. neŋ oot suv adası tegmekei .. neŋ alḳu ayıġ ḳılılmıs ės kü … |
TT TT I-X
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 12.-16 | emgek | bar . | |
| T II Y 36.15-70–71 | … köyürdi altun-uġ adırtlaġu-luġ blgü bar . ėki köŋül ḳarışdı [.] tüdüşgülüg | emgek | bar . |
| T II Y 36.9.-177 | etüzüŋ | emgekler | tütüş keriş ḳotġıl [.] yılıġ yumşaḳ bolġıl . |
| T III 2602-58 | avış tamu | emkekin | bilt -ürtüŋüz |
| T III D 2608.-109–111 | … -larḳa . tınḳuluḳ orunta ürükin . tıı turḳaru meŋiligü . . . . . . . . . . | emkekin | körüp . tıtınu umatın . . . . . . . . . . . . /üŋüznii . sutmış yarça titt … |
Man Manichaica I-III
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173 a1-311–315 | anta ötrü özüti ozakı özke emgentükin iglemekin ölmekin kop yėrde açıg | emgek | körtükin yme irinç kişi oglı k(e)ntü körmiş ötekin emgekin atayurlar |
| T II D 173 a1-311–315 | … in kop yėrde açıg emgek körtükin yme irinç kişi oglı k(e)ntü körmiş ötekin | emgekin | atayurlar |
| T II D 173a2-440–444 | üküş üdte berü emgenmiş | emgek(e)-mezin | unıtalam m(e)ŋigü m(e)ŋigü sevinçlig ögrünçlüg ⟦T II D 173a2 : U 168 Seite … |
| T II D 172a-553 | … yėrde urug saçıp örmezçe yme takı inçe k(a)ltı bitigeçi oglan eŋ ilki üküş | emgek | körür ken hweşte bolur |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 205 | Tapdu maŋa ilindi / | Emgek | körü ulındı / Ḳılmışınġa ilendi / Tutġun bolup ol ḳatar |
| DLT I, 110 | Aydı seniŋ udu / | Emgek | telim ıdu / Yumşar ḳatıġ ödi / Köŋlüm saŋa yügrük |
| DLT III, 372 | Birdim saŋa ḳalıŋ / Emdi munı alıŋ / | Emgek | meniŋ biliŋ / Uġrar tüŋür barġalı |
| DLT II, 228 | Közüm yaşı sawrulup ḳoḍı aḳar / Bilnip ajun | emgekin | tükel uḳar |
KP Kalyanamkara Papamkara
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarAH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 329–332 | yaraġlıġ aşıŋnı kişike yitür yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı bütür küç | emgek | tegürme kişike ḳalı saŋa tegse emgek kişidin kötür |
| AH 329–332 | … yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı bütür küç emgek tegürme kişike ḳalı saŋa tegse | emgek | kişidin kötür |
AO Tanımlanmamış ögdi parçası (AO)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarKT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 19 | … (a)nı : ölti : buyruḳı : / b(e)gl(e)ri : y(ė)me : ölti : on oḳ : bod(u)n : | (e)mg(e)k | : körti : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 16 | … g(a)nı : ölti : buy[ruḳ]ı : b(e)gl(e)ri : y(ė)me : ölti : onoḳ : bod(u)n : | (e)mg(e)k | körti : |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 57 | (a)nça biliŋl(ė)r: bu ırk b(a)şınta az | (ė)mg(ė)ki | b(a)r; kin y(a)na (ė)dgü bolur. |
Aynı gövdeden maddeler
“emgek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).