ėtil- fiil

Tanım

1. Yapılmak, düzenlenmek: “ol ok temiren etilmiş ol” o da demirden yapılmıştır; “tört erdnin itilmiş çldar atlıg yul” (Mait) dört mücevherle yapılmış … adlı pınar. Tanıklar: Mait
2. Düzene girmek, yoluna girmek, bayındır olmak (KB): “bayudı boḍun hem itildi ili” halk zenginleşti, ili de düzene girdi; “itilse ili artsa ol kend uluş” ili düzene girip kentler, ülkeler çoğalırsa; “işi barça itlür” bütün işleri yoluna girer; “tözü itlü barġay içim hem taşım” içim de dışım da bütünüyle düzene girecek; “itilsü ḳılınçı tüzülsü yorıḳ” işleri yoluna girsin, gidişi düzelsin; “sizik tutma buzġay itilmiş ilig” (öyle kişiye) güvenme, düzene girmiş ili bozar; “buzulġu turur bu itilmişleriŋ” bu düzene koyduklarının bozulması mukadderdir. Tanıklar: KB7
3. Olgunlaşmak, hazır olmak: “ı tarıġ yimiş ulatı bışarlar itilür” (Sek) ekin, meyve vb. pişer, olgunlaşır; “yıl ai itilü elgiŋde kirdi” (TT, fal) yıl ay yoluna girip eline geçti. Tanıklar: SekTT

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

KB’deki itil- ve itl- (itlür, itlip, itlü) yazımları da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ėtil- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (16):