İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

ev isim

Tanım

  1. Ev, konut; yurt: “atın mindi keldi eviŋe turup” atına bindi, kalkıp evine geldi; “ewindin turup çıḳtı” evinden kalkıp çıktı; “tört yıŋaḳtın … ėwleriŋizdin” evlerinizden; “azu ėdiz evte erser” ya da yüksek bir evde ise; “ebime tüşmiş” yurduma (ordugâhıma) inmiş. Tanıklar: ŞUUKB2
  2. “ev bark” ev bark, hane halkı ve mal mülk; “evdin barktın ün-” (Budist metinlerde) evi barkı bırakıp rahip olmak: “evde ünüp altı yıl tapavan berkte” evden çıkıp altı yıl çile ormanında; “ev-tin ünmiş kişiler” evden çıkmış (rahip) kişiler; “ebin barkın ḳalısız ḳop kelürti” evini barkını eksiksiz hep getirdi; “ebin barkın buzdum” evini barkını dağıttım; “evke barḳḳa badımız erser” eve barka bağlandıysak. Tanıklar: Huast2SekMait2Man
  3. Hane, aile: “neçe evinŋ kişi orunçaḳın yiddimiz erser” nice hanenin, kişinin emanetini yediysek; “evnŋ yutuzıŋa yazındım erser” başkasının karısıyla günah işlediysem. Tanıklar: U

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

ev (Budist metinler), ew/ėw (KB, KuT) ve eb/ėb (yazıtlar) yazımları bu maddede toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): ev — yalın hâliyle 103 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • ewke 20 (KB) · ewḳe 2 (KB)
  • ewiŋe 16 (KB, Mait) · ėwiŋe 1 (KuT)
  • ew 15 (KB, TT, Mait, DLT) · ėw 8 (KuT)
  • ewi 11 (KB, DLT) · ėwi 2 (KuT)
  • ewindin 1 (KB) · ėwindin 1 (KuT)
  • ewlerindin 1 (KuT) · ėwlerindin 1 (KuT)

Çekimli biçimler (67):

KB Kutadgu Bilig

95 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
KB 131 bularda eŋ üstün sekentir yorır / iki yıl sekiz ay bir ewde ḳalır
KB 341 yana bir arıġsız bu ḳılḳı otun / kişiler ewinde bu ḳoprur tütün
KB 561 turup çıḳtı ay toldı andan yana / ewiŋe kelip kirli yazdı tona
KB 744 bu ay burcı sertan bu ew ewrilür / ewi ewrilür hem özi çewrilür
KB 745 ḳayu ewke kirse bu ay terk çıḳar / çıḳarı üçün terk yatarın yıḳar
KB 765 … İLİG AY TOLDIḲA ‘ADİL SIFATIN AYUR / / ilig bir kün oldrup özi yalŋuzun / ewin ḳıldı ḫali irikti özün
KB 951 sözin kesti ay toldı çıḳtı turup / ewiŋe yüz urdı sewinçlig bolup
KB 1304 yatıḳ ewḳe ıḍma çıḳarma tişig / ḳatılmazda aşnu sınaġıl kişig
KB 1419 ediz kirik beḍizlig sarayıŋ ḳalıp / ḳaraŋḳu yir ewde yatur sen ulıp
KB 1524 et öznüŋ ewi ol beḍizlig ewiŋ / süzük can ewi ol beḍiz teg teniŋ
KB 1563 ewiŋe kelip kirdi köŋli tüşük / ḳapuġ yaptı ḳaç kün saḳınçın tügük
KB 2788 ewin teg yarır bu yiti ḳat köküg / aḍırttı seçim teg yir erse ḳaşı
KB 3068 turup çıḳtı andın sewinçlig bolup / atın mindi keldi eviŋe turup
KB 3289 … IŞ TAPA BARMIŞIN AYUR / / eḍerledi terkin atını tutup / ḳadaşı tapa bardı ewdin turup
KB 3437 bu kün sen bir ewke kirip yalŋuzun / ne eḍgü bulur sen ay ḳılḳı tüzün
KB 3522 apa uçmaḳ içre yidi kör ewin / arınġu ḳılındı bu dünya ewin
KB 3654 iki ew yarattı bu ḫalḳḳa ḳamuġ / biri atı uçmaḳ biriniŋ tamuġ
KB 3835 atın mindi ögdülmiş ewre yanıp / ewiŋe kelip tüşti yattı tınıp
KB 3946 ilel tip turup çıḳtı ögdülmişe / yorıp keldi ewke ol eḍgü işe
KB 4246 bu begler ewi atı ḳarşı turur / bu ḳarşı içindeki ḳarşı turur
KB 4477 usa ew ḳızı al elig tegmedük / seniŋde aḍın er yüzin körmedük
KB 4510 ḳızıġ tutma ewde uzun begsizin / ökünç birle ölgey özüŋ igsizin
KB 4514 yatıḳ ewḳe ıḍma çıḳarma tişig / körüp yolda alġan köz ol bu kişig
KB 4520 aġır tut tişig sen negü ḳolsa bir / ewiŋ ḳapġı bekle yıraḳ tutġıl er
KB 4548 ew almaḳ tilese ay ıt ḳoşnısın / yir almaḳ tilese ayıtġıl suwın
KB 4665 yana öz ewiŋe oḳımaz kişi / başı bürnü yir ewde yalŋuz aşı
KB 4667 taḳı bir kişi aşḳa barmaz bolup / kişig me ewiŋe oḳımaz körüp
KB 4882 atın mindi ewre ewiŋe kelip / tüşüp kirdi turdı bir ança tınıp
KB 5005 yorı barġıl emdi sen ewde küḍez / saŋa kelge men anda yatma sen az
KB 5019 meniŋ ewke kelmek turur ol maŋa / ḳaçan kel tise sen kelir ol saŋa
KB 5032 selam ḳıldı ötrü alıştı elig / turup ewke kirdi bu iki silig
KB 5365 yaġız yir özele önügli ewin / tirip sen tolular sen ḳaznaḳ ewin
KB 5486 ewin barḳın örte sıġıl burḫanın / anıŋ ornı mescid cema‘at ḳılın
KB 5684 turup kirdiler ewke alşıp elig / ḳadaşı ayıttı kör açtı tilig
KB 5939 atın mindi keldi ewiŋe yana / tüşüp kirdi ewke suçuldı tona
KB 6155 ḳayu taġda yügrür üŋürde ewi / yimi ot köki içgü yaġmur suwı
KB 6197 sıġıt birle çıḳtı kör andın turup / atın mindi keldi yüz ewke urup
KB 6214 yana yandı ewke töşekke kirip / yatıp bardı bir az saḳınçın serip
KB 6304 … / / LXXXV. İLİG ÖGDÜLMİŞKE TA‘ZİYET ḲILMIŞIN AYUR / / eşitti ilig keldi ewdin turup / aŋar ta‘ziyet ḳıldı köŋlin urup
KB 6420 yir öpti turup çıḳtı kesti sözin / atın mindi urdı ewiŋe yüzin