iḍi isim

Tanım

1. Sahip, iye: “bu ḳuḍret iḍisi uluġ bir bayat” bu kudret sahibi yüce, tek Tanrı; “semiz at aġzı ḳatıg boltı idisi umaz” semiz atın ağzı sertleşti, sahibi (onu) zapt edemez; “öteŋler emanetlerni iḍisiŋe” emanetleri sahiplerine verin; “bu bitig idisi” bu kitabın sahibi; “ḳarar sarayı … ot iḍileri” ateş ehli. Tanıklar: IBManKuTAH
2. Rab, Tanrı (iyelik ekleriyle): “törütgen igiḍgen keçürgen iḍim” yaratan, besleyen, bağışlayan Rabbim; “ey iḍim aça bėrgil meniŋ kögsümni” Rabbim, göğsümü aç; “seniŋ iḍiŋ haḳḳı” Rabbin hakkı için; “ėwiŋler yarlıḳamaḳḳa iḍiŋizdin” Rabbinizin bağışlamasına koşun; “muŋı yoḳ iḍi bir” ihtiyacı olmayan, tek Rab; Tanıklar: KuT3KB2
3. (Zarf) pek, çok; (olumsuzla) hiç: “iḍi eḍgü beglik taḳı eḍgürek törü” beylik pek iyidir, töre daha da iyidir; “ötüken yışda yeg idi yoḳ ermiş” Ötüken ormanından iyisi hiç yokmuş; “türk sir bodun yėrinte idi yorımazun” Türk Sir halkının yerinde hiç (kimse) yürümesin; “idi oḳsuz kök türük” hiç (kimseye bağlı) olmayan Gök Türkler. Tanıklar: KTBKTKB

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Lemmatizer’ın ayırdığı iḍim, iḍiŋ, iḍisiŋe biçimleri de bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): iḍi — yalın hâliyle 4.559 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

• idi 4.392 (EÇS, DK, KB, T) · iḍi 167 (KB, KuT, AH)
• idim 147 (EÇS, KuT, KB, DLT) · iḍim 95 (KB, KuT, AH)
• iḍisi 73 (KuT, KB, AH) · idisi 5 (AH, IB, Man, KB)

Çekimli biçimler (41):