İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

eḍiz sıfat

41 geçiş 9 biçim 10 eser KBMaitAHShoRBKUTTAbh Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Yüksek, yüce: “ay sırḳa yaḳın ay köŋülke eḍiz” ey sırra yakın, gönülden yüce olan; “édiz taġ édiz sögüt teriŋ yar” yüksek dağ, yüksek ağaç, derin uçurum; “azu ėdiz taġta erser azu ėdiz evte erser” yüksek dağda ya da yüksek evde ise; “sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı” (erdemlerini sayan) yüksek kum tepesini, ufak taşların sayısını sayabilir mi; “simaktin eḍizrek tutar himmėt ol” himmetini Simak yıldızından daha yüksek tutar. Tanıklar: UShoRKBAH2
  2. (Bilge Kağan yazıtında) “ediz” Ediz boyu: “ekinti ḳoşulgaḳda ediz birle süŋüşdümiz” ikinci olarak Koşulgak’ta Edizlerle savaştık. Tanıklar: BK

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

eḍizrek (karşılaştırma) biçimi de bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): eḍiz — yalın hâliyle 29 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • eḍiz 17 (KB, AH) · ediz 6 (BK, KuT, KB, DLT) · édiz 4 (ShoR) · ėdiz 2 (U)

Çekimli biçimler (5):

AH Atebetü’l-Hakâyık

4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 49–50 simaktin eḍizrek tutar himmėt ol sėḫası mėkarim iki dėrmanı
AH 59–60 aya şahım erdemlerin sanaġan sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı
AH 75–76 kiḍinki keligli kişiler ara anıŋ zikri taŋsuk eḍiz bolsu tip
AH 385–388 … ardı kişilik isiz vėfa köli suġlup ḳurup yularlı cėfa toldı taştı teŋizdin eḍiz

Aynı gövdeden maddeler

“ediz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).