İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

elig isim

Tanım

  1. El: “muŋaḍmış yirimde elig tut maŋa” sıkıştığım yerde elimi tut; “ḳalı bolsa elgiŋ boḍunḳa uzun” elin halka uzun (cömert, güçlü) ise; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “aḳı erdi elgi yüreki teḍük” eli cömert, yüreği uyanıktı; “tegürdi maŋa elgin elig yaşım” elli yaşım bana elini değdirdi; “sürüŋler yüzüŋüzke iki elgiŋizke” yüzünüze ve ellerinize sürün; “çintamani erdini tutar élig” dilek taşı tutan el; “elgin taşup birmiş aşıġ” elinden taşıp verilmiş aş. Tanıklar: ShoRKuTKB5DLT
  2. (Kur’an çevirisinde) “eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (köleler): “meger ol kim erklendi eligleriŋiz” ellerinizin sahip olduğu (câriyeler) hariç. Tanıklar: KuT

elgi, elgin, elgim, elgiŋ vb. ünlü düşmeli biçimler bu maddede toplandı. Aynı biçimle yazılan “elig” (elli) sayısı ve “ėlig” (hükümdar) ayrı maddelerdedir; yazıtlardaki ėl(i)g (ėl ‘ülke’ + belirtme) biçimi hükümdar maddesine düşmektedir.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): elig — yalın hâliyle 213 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

  • elig 194 (KB, Man, Mait, AH) · élig 19 (ShoR)
  • elgin 31 (KB, Huast, Mait, AH) · ėlgin 4 (Mait, U)
  • eligleri 15 (KuT, KB) · éligleri 1 (ShoR) · ėligleri 1 (Mait)
  • elgiŋ 15 (KB, KuT, DLT) · elġiŋ 1 (KB)
  • ėligin 8 (Abh, U, Mait, IB) · eligin 3 (Sek, Man)
  • elgim 4 (KB) · élgim 1 (ShoR)
  • eligim 1 (DLT) · éligim 1 (ShoR)

Çekimli biçimler (45):

AH Atebetü’l-Hakâyık

9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
AH 29–30 bu kün tegsü mindin dürud ol yarın elig tuttaçımḳa egirse muŋa
AH 89–92 … süŋekniŋ yilig biligsiz yiligsiz süŋek teg ḫali yiligsiz süŋekke sunulmaz elig
AH 121–124 … en iḍi biligsizlik içre ḳanı ḫayr yidi bilig bilmegendin bir ança boḍun öz elgin but itip iḍim bu tidi
AH 205–208 ajun külçirer baz alın ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ tatıtıp kiḍinrek ḳaḍa …
AH 249–252 tabi‘atta yigi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 249–252 … igi ‘adėt ‘aybsuzı aḳılıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 249–252 … lıḳ erür bil buḫul körksüzi eliglerde ḳutluġ birigli elig alıp birmegen ol elig ḳutsuzı
AH 253–256 baḫıllıḳ otalap oŋulmaz ig ol birimdin baḫıl elgi keḍ berklig ol tirip köŋli toḍmaz közi suḳ baḫıl ḳul ol malḳa malı aŋa erk …
AH 285–288 tavar birle erse uluġsınduḳuŋ uluġluḳ taparu elig sunduḳuŋ tavar asġı ne ol barur sen yalıŋ ḳalur munda kiḍin sėpėd sanduḳuŋ

Aynı gövdeden maddeler

“elig” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).