BK sözlüğü · madde
eḍiz sıfat
Tanım
- Yüksek, yüce: “ay sırḳa yaḳın ay köŋülke eḍiz” ey sırra yakın, gönülden yüce olan; “édiz taġ édiz sögüt teriŋ yar” yüksek dağ, yüksek ağaç, derin uçurum; “azu ėdiz taġta erser azu ėdiz evte erser” yüksek dağda ya da yüksek evde ise; “sanarmu eḍiz ḳum uşaḳ taş sanı” (erdemlerini sayan) yüksek kum tepesini, ufak taşların sayısını sayabilir mi; “simaktin eḍizrek tutar himmėt ol” himmetini Simak yıldızından daha yüksek tutar. Tanıklar: UShoRKBAH2
- (Bilge Kağan yazıtında) “ediz” Ediz boyu: “ekinti ḳoşulgaḳda ediz birle süŋüşdümiz” ikinci olarak Koşulgak’ta Edizlerle savaştık. Tanıklar: BK
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
eḍizrek (karşılaştırma) biçimi de bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍiz — yalın hâliyle 29 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍiz 17 (KB, AH) · ediz 6 (BK, KuT, KB, DLT) · édiz 4 (ShoR) · ėdiz 2 (U)
Çekimli biçimler (5):
Bağlamlar
Bütün geçişler (3) →BK Bilge Kagan Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK K 5 | (e)k(i)nti : ḳoş(u)lg(a)kda : | (e)d(i)z | birle : süŋ(ü)şd(ü)m(i)z : |
| BK K 6 | toḳuz (e)r(i)g (e)g(i)re : toḳıdı : | (e)d(i)z | : bod(u)n : (a)nta ölti : |
| BK D 1–2 | … türük bilg[e] [ḳ(a)g(a)n […..…………….(a)l]tı / sir : toḳ(u)z oġ(u)z : (e)ki | (e)d(i)z | k(e)r(e)kül(ü)g : b(e)gl(e)ri : bod(u)nı / [……………tü]rük: t[(e)ŋ]ri [………..] … |
Aynı gövdeden maddeler
“ediz” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).