çıḳ- fiil

Tanım

1. Çıkmak, dışarı çıkmak; bir yerden ayrılmak: “kirü hem çıḳa bilse oldruġ turuġ” oturup kalkmayı, girip çıkmayı bilse; “iligke kirli hem çıḳa türçidi” hükümdarın yanına girip çıkmaya başladı; “çıḳıŋlar tėp saraylarıŋızdın” evlerinizden çıkın diye; “çıḳarmaŋ olarnı ėwlerindin çıḳmasunlar” onları evlerinden çıkarmayın, (kendileri de) çıkmasınlar; “ḳamuġum bireyi men ewdin çıḳayı” her şeyimi vereyim, evden çıkayım. Tanıklar: KuT2KB3
2. (Kılıç) kınından çıkmak; (can) bedenden çıkmak: “biri ḳında çıḳtı sunup il tutar” biri kınından çıkıp uzanarak ülke tutar; “ḳılıç ḳında çıḳmaz” kılıç kınından çıkmaz; “tenimdin çıḳarda meniŋ bu canım” bu canım bedenimden çıkarken. Tanıklar: KB3
3. Yükselmek, bir yere çıkmak; (söz) ağızdan çıkmak: “kendler üze çıḳtımız” şehirlerin üstüne çıktık; “tılda çıḳar eḍgü söz” dilden iyi söz çıkar; “tamġa suwı taşra çıḳıp taġıġ öter” Tamga suyu dışarı taşıp dağı aşar. Tanıklar: DLT3
4. Buyruktan, yoldan çıkmak (Kur’an çevirisinde fāsiḳ karşılığı): “körkitür men sizke yarlıġdın çıḳıġlılarḳa” buyruktan çıkanların (yurdunu) size göstereceğim. Tanıklar: KuT

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Lemmatizer’ın ayrı madde yaptığı çıḳa, çıḳarda, çıḳayı, çıḳġaymiz, çıḳmaŋlar vb. biçimler burada toplandı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çıḳ- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (38):