Derlem sözlüğü · madde
aş isim
Tanım
- Yemek, aş, yiyecek: “aş içgü” yiyecek içecek; “yėgü aş” yiyecek; “biligligke bilgi tükel ton aş ol” bilgili için bilgi hem giysi hem yemektir; “yigüm arpa aş” yemeğim arpa aşı; “aşın taturġan” yemeğini tattıran. Tanıklar: SekMaitManKuTKB3DLT
- (Budist) besin: “nomluġ aş” öğreti besini; “kir tapçalıġ aşıġ üklitdeçi” kirli besini artıran. Tanıklar: MaitShoR2
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): aş — yalın hâliyle 122 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- aşıġ 21 (KB, ShoR, DLT, Abh) · aşıg 1 (Mait)
- aşḳa 21 (KB, ShoR) · aşka 6 (EÇS, Man, Mait)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (207) →KB Kutadgu Bilig
151 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 321 | biligligke bilgi tükel ton | aş | ol / biligsiz ḳılınçı yawuz ḳoldaş ol |
| KB 2829 | kişide talusı köni çın kişi / öḍürgü aŋar birgü | aş | suw işi |
| KB 4131 | biçek tartma anda süŋük kemdime / | aşıġ | tartmaġıl sen kişig ündeme |
| KB 4594 | ḳayu türlüg aşḳa barır erse sen / edeb birle | aş | yi bilir erse sen |
| KB 4664 | biregü barır aḳa ündeseler / | aş | içgü içer yir negü birseler |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.012.01–08 | … ı buzaġular irk erkeç teke oglaḳ tült orun eşük töşek ton etük itig yartag | aş | içgü ı tarıg ... -dek |
| Mai.Tek.053.12–17 | … yigirminç bi(r) -tup çalaprbasi lu kanı teŋri teŋrisi burkanag adruḳ adruḳ | aşın | içgün otın emin oyunın ırın yėti kün yėti tün tapınıp udunup yėti--nç aya- … |
| Mai.Tek.072.30–33 | birükin biz kamag kuvragnıŋ tegingülüg anutmış | aş | içgüsin öŋre yėmedimiz yuŋlamadımız erser alku teŋri yėrinte tugġay erdimi … |
| Mai.Tek.085.30–34 | … eki / - ... ... -un işzün ... / / arka yizün saŋram sanlıg edin tavarın | aşın | içgüsin yėmezün yuŋlamazun ... |
| Mai.Tek.112.20–30 | ... yalaŋuḳ ajunınta tugmış tınlıg--lar ol antag | aş | içgü yoḳ kim yėmeser içmeserler ... ne bolġay erti edgü tınlıg--lar üçün a … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.3/34 | aşanmaq-ıġ 以得ΟΟ | aş-[ıġ] | /// bérgü qılıp bo aş-ıġ ikileyü bulmışı erser teg[imlig ermez |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … kiglerig] 廻身背住 et’öz-in tegz-intürüp arḳa bêrip turdı 穢 [食長養 kir tapçalıġ] | aş-ıġ | üklitdeçi aşdaçı ol :: |
| Sho.Rosia 7.2 /60–87 | … 者 [kir tapçalıġ aşḳa tayaḳ-] lıġın 當断穢食 inçip tarġarġuluḳ ol kir tapça-lıġ | [aşıġ | 於食 aşta] bögüş urup 思惟而食 saḳınur bögünür-ler inçi[p aşayurlar meŋike] yapş … |
| Sho.Rosia 7.2 /147–150 | … köŋül] işletip negü ḳılur sn têp 不受 teginmez mn 血気 ḳan [tamırı /// tonuġ] | aş-ıġ | içgüg yıġmaḳın yıġıp têrip kêŋürü oz-ġu üç[ün ḳamaġ adatın :: |
| Sho.Rosia 7.2 /369 | az ḳy-a | aş | yêp tatıġ-ıŋa [/// ::] |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 74 | Erdi | aşın | taturġan / Tawlaḳ yaġıġ ḳatarġatı / Boynıtı tutup ḳadırġan / Bastı ölüm aġ … |
| DLT II, 74 | Erdi | aşın | taturġan / Yawlaḳ yaġıġ ḳaçurġan / Oġraḳ süsin ḳaytarġan / Bastı ölüm aḫta … |
| DLT I, 45 | Körklüg tonuġ özüŋ-ke tatlıġ | aşıġ | aḍınḳa / Tutġıl ḳonuḳ aġırlıḳ yadsun çawıŋ boḍunḳa |
| DLT I, 93 | Kelse ḳalı yarlıġ bolup yunçıġ üme / Keldür anuḳ bolmış | aşıġ | tutma uma |
| DLT I, 102 | ötrük utun oġrı-layu yüzke baḳar / Elgin taşup birmiş | aşıġ | başra ḳaḳar |
Abh Abhidharma (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 123–127 | … unu yorıdaçı bolsar-lar ödrü uyur(-lar) öz-in ök erdgeli sansar-tın kėŋürü | aşıġ | ḳılġalı tınlġ-lar-ḳa tėp問birök söz-leser bu yörügüg öz-in ök tuġz-un aġır … |
| Abh.Sho. 1079–1080 | 乳母甘饎前用資身avırda ana-lar-nıŋ süçig tadıġ-lıġ | aş-larıġ | işledip ilgündürmek-ler-i erser et’öz-in oġlı-ıŋa buldur -ġu üçün又oġlan-ḳy … |
| Abh.Sho. 1091–1093 | amtı uġrayu uḳıdu yörgü-te tŋri burḫan-nıŋ adın-ḳa | aşıġ | ḳılmaḳ-lıġ edgü-sin öŋdün-kisiŋe ulalduru tardar üçün kėnki-sin anın adamı … |
| Abh.Sho. 1730–1732 | bulur | aşu | bulmış-ın adı bolmaz yaŋırdı bulmış tėp 有餘师説bar adın baḫşı-lar söz-ler köz … |
| Abh.Sho. 2913–2915 | oḫşaşmaḳ tėp yörüg’ol inçe ḳaltı aġu-luġ | aş | aġu birle oḫşaşmış teg tėp疏主云isdiramati baḫşı söz -ler bu öŋdün söz-legüçi … |
Sek Sekiz Yükmek
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.265–266 (Ia) | saçıġ tökük ayu birürler tapıntururlar uduntururlar | aş | içgü aġı barm birtrür |
| Jut.Sek.T-1.268 (Ia) | üze ilenürler uzatı inçe tapınzun udunzun | aş | içgü klürzün |
| Jut.Sek.T-1.333 (Ib) | tınlıġlarġ ölürüp | aş | içgü ḳılıp tüŋür bişük ḳa ḳadaş baġır bişük |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173d-349–351 | ol ödün k(a)ltı t(e)ŋri küçi | aş | içgü bolsar küçlüg b(e)dük bolur |
| T II D 173d-353 | ol az yek kim taştan | aşka | içgüke kat(a)lap erür |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 34/9b2 | … ıldı sizke taŋrı. ayġaylar anlar kim tandılar anlarḳa [kim] bittiler: yėgü | aş | bėrür mü-miz anlarḳa eger tilese taŋrı yėgü aş bėrgey aŋar ermez-siz siz m … |
| Ku. T. 34/9b2 | … nlarḳa [kim] bittiler: yėgü aş bėrür mü-miz anlarḳa eger tilese taŋrı yėgü | aş | bėrgey aŋar ermez-siz siz meger yolsuzluḳ içre belgülüg |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 297–300 | ayur sen keḍim ton şėrab | aş | kerek telim mal üküş ḳul ḳara-baş kerek ėgėr yıġdıŋ erse ‘umürluḳ tavar bu … |
| AH 329–332 | yaraġlıġ | aşıŋnı | kişike yitür yaraġ bulsaŋ opraḳ yalıŋnı bütür küç emgek tegürme kişike ḳal … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 7 | … oġ(u)zi : toḳ (e)rti : y(a)ġ(ı)m(ı)z : t(e)gre : oçuḳ t(e)g (e)rti : biz : | aş | / <t>(e)g : (e)rt(i)m(i)z : (a)nça ol(u)r(u)r (e)rkli: oġ(u)zd(u)nt(a)n : … |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-10–13 | … yu tapınu udunu ḫataġlansar ölüm künketegi atayu tapayın uduġın egsütmeser | aşın | içküsin tonin tonanġusın tüketi tegürser ol edgü ḫılınç erüş mu tėtir |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36.7.-195–197 | … düş-te saḳlanġu ol . ed yol tilemek-te ıçanġu ol . küzeçig küzedip snmasar | aş | bėrdeçi i-diş ol [.] |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 83–87 | … tapınu udunu ḳataġlansar ölüm küniŋe tegi atayu tapıġın uduġın egsütmeser | aşın | içgüsin tonın tonanġusın . . . -ltın töşekin otıŋa emiŋe tegi alḳu tüketi … |