Derlem sözlüğü · madde
adrıl- fiil
Tanım
- Ayrılmak (bir yerden, bir kişiden): “seniŋdin adrılur men bu kün” bugün senden ayrılıyorum; “ögüŋüztin adrılmışta” annenizden ayrıldığınızda. Tanıklar: Mait
- Birinden yüz çevirmek, bağlılığını bırakmak: “ėl-tėriş ḳaġanta adrılmaduḳ, teŋri bilge ḳaġanta adrılmalım, azmalım” İlteriş Kağan’dan ayrılmamış olan (biz), Tengri Bilge Kağan’dan da ayrılmayalım, yoldan çıkmayalım. Tanıklar: O
- (Eşler için) boşanmak: “eger aḍrılsa” eğer ayrılırlarsa. Tanıklar: KuT
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): adrıl- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- adrılur 4 (Sek, KB, Abh) · aḍrılur 3 (KB, KuT)
- aḍrılıp 4 (KB) · adrılıp 2 (Sek, ShoR)
Çekimli biçimler (27):
adrılur 4
aḍrılıp 4
aḍrılur 3
adrıltı 2
adrılurlar 2
adrılıp 2
aḍrılıŋlar 2
adrılmaduḳ 1
adrılmalım 1
adrılmasar 1
adrılmaḳlıg 1
adrılmışta 1
adrıltukda 1
adrılu 1
adrılġai 1
atrıltıı 1
aḍrıldı 1
aḍrıldılar 1
aḍrılsa 1
aḍrılsalar 1
aḍrılurda 1
aḍrılġan 1
adrılmaz 1
adrılmaḳındın 1
adrılmış 1
adrılmışı 1
adrılsar 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/88b3 | 130 eger | aḍrılsa | muŋsuz ḳılur taŋrı ḳamuġnı kėŋlikdin erür taŋrı keŋ rahmetlig hakim |
| Ku. T. 30/10b3 | 94 ḳaçan | aḍrıldı | erse arḳış aydı ataları: .. |
| Ku. T. 34/14a3 | 59 | aḍrılıŋlar | bu kün ey yazuḳluġlar |
| Ku. T. 36/75a3 | 4 anıŋ içinde | aḍrılur | ḳamuġ üstüvar iş |
| Ku. T. 38/22b3 | 8 ol çıġaylarḳa kim ewlerindin | aḍrılġan | tururlar anlar kim çıḳarıldılar saraylarındın hem tawarlarındın tileyürler … |
KB Kutadgu Bilig
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1075 | munu | adrılur | men seniŋdin bu kün / ulıyu barır men ökünçün muŋun |
| KB 1276 | munu | aḍrılur | men seniŋdin bu kün / ökünçün sıġıt birle yıġlap ögün |
| KB 3301 | ne körklüg bolur kör kişi | aḍrılıp | / selamet ḳawuşsa iki öz özün |
| KB 3337 | özüm ḳa ḳadaştın neçe | aḍrılıp | / nelük turġay erdim bu yirke kelip |
| KB 6176 | bu kün | aḍrılur | men muŋun öz barır / ḳawuşġum ḳaçan erki teŋri bilir |
Abh Abhidharma (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 529 | … ıġ yme/tėr ulatı yėg ayaġul üçün munı munçulayu altı türlüg yörüg-ler üz-e | adrılmaḳ-ındın | . |
| Abh.Sho. 3366–3373 | … ilip öçmek-lig mü ol andaġ ermeser nedeg’ol tėptėser baġ boldaçı ed-i ėyin | adrılur | ḳaltı baġ boldaçı ed-i-niŋ ülgü-si ėyin baġ-tın öŋi üdrülmek -lig ed-i yme … |
| Abh.Sho. 3464 | birök baġ bol -daçı ed-i-niŋ | adrılmış-ı | ėyin. |
| Abh.Sho. 3546–3547 | 以慧別故nedegin tėptėser bilge bilig | adrılmış | üçün bilip öçmekig bulu tanuḳ-layu tükedür :: |
| Abh.Sho. 3921 | közünür ödki bilig neçe üç öd-ler üz-e | adrılsar | yme. |
O Ongin Yazıtı
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| O 9–10 | … yruş ḳılıp tegip inime oġluma ança ötledim: “ḳaŋ yor(ı)p Ėl-tėriş ḳaġanḳa | adrılmaduḳ | Teŋri Bilge ḳaġanta adrılmalım azmalım!” tėyin ança ötledim |
| O 9–10 | … ança ötledim: “ḳaŋ yor(ı)p Ėl-tėriş ḳaġanḳa adrılmaduḳ Teŋri Bilge ḳaġanta | adrılmalım | azmalım!” tėyin ança ötledim |
| O 12 | üze tegri; ḳony yılḳa yėtinç ay külüg alp ḳaġanımda | adrılu | bardıŋız Bilge ataçım! Yoġuŋ ḳoraġıŋnı ḳo[radı]m |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.021.25–28 | kenç / / - ... ... ögüŋüztin | adrılmışta | ... - / sütin emizip igitdi beltürtdi ... - ög amranmaḳın bözin ... (yar)l … |
| Mai.Tek.041.24–30 | tutyaḳ yėme munta üç eŋim sansardaḳı nizvanılar ogrınta tört türlüg | adrılurlar | kaltı kurug otuŋ tılta--ġınta ot tamıtur idiz köyer ör--tenür ançulayu yėm … |
| Mai.Tek.090.28–32 | asaŋı--lag yolta yorıyu burkan kutıŋa edgü kılınç kazġanur erken siz--iŋde | adrılmaḳlıg | isig koz içinte erüş üküş kata a / / ndım -niŋ ... inmedim |
Sek Sekiz Yükmek
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.315 (Ib) | adrı- -lıp | barıġlı ölügli üküş bo iki törlüg tınlıġlar ters tetrü | |
| Jut.Sek.T-1.325 (Ib) | tört öd | adrılur | tört öd içinte yine ikirer öd adrılur |
| Jut.Sek.T-1.325 (Ib) | tört öd adrılur tört öd içinte yine ikirer öd | adrılur |
BK Bilge Kagan Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarHuast Huastuanift
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-3 | y(a)ruḳ t(e)ŋrilerdde | atrıltı-ı | |
| T. II Y. 60 a.-11–12 | yme [ar]ḫon yėr t(e)ŋri nede ötrü yoḳ bolġai . . yaruḳlı [ḳar]alı [ḳaltı | adrılġai] | antada kirse ne tėpen bilt(i)m(i)z . . |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 1.3/15–17 | … ıq tegli bir öŋ tö[z] [-l]üg öŋ üs-tün altın bolmaq üz-e uġuş oḫşatıġ üz-e | adrılıp | bod sın birleki kök qalıq uġuş-ı öŋüg atamatın erte quruġ tép : |
| Sho.Rosia 7.2 /111–133 | … ül-deki 行滅 tay[anmaḳlar öçüp yaşamaḳ isig] öz-leri titilmez 不離於暖 isig-leri | adrılmaz | 身命相属 [etöz isig öz yene sanısur] 云何入滅正 netegin kirür öçmek d(i)y’an-ḳa têp … |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T | türk bod(u)n : ḳ(a)nin bulm(a)y(i)n : t(a)bġ(a)çda : | (a)dr(ı)ltı | : ḳ(a)nl(a)ntı : / ḳ(a)nin ḳood(u)p : t(a)bġ(a)çḳa : y(a)na iç(i)kdi: t(e) … |
Man Manichaica I-III
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II D 173a2-428–432 | sizinte | adr(ı)ltukda | berü ol y(a)rlagkançuçı körtle münsüz y(a)ruk körküŋüzün ol kölüŋ aykı s(e … |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II S.2b-23–25 | tutyaġ yme munta üç engim sansar-daḳı nızvanılar oġrınta tört türlüg | adrılur-lar |
Aynı gövdeden maddeler
“adrıl” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).