Derlem sözlüğü · madde
alın isim
Tanım
- Alın: “yaruḳ tut alın” alnını (yüzünü) aydınlık tut; “ḳadaşıŋa zahid alın tügdi ḳaş” zahit kardeşine alnını, kaşını çattı; “daġ baslur anıŋ birle alınları” onunla alınları dağlanır; “anı alnı üze bastı” onu alnı üzerine yıktı. Tanıklar: KuT2KB2
- “alın ḳıl-” alın vermek, yüzleşmek: “yaġıḳa alın ḳıl” düşmana alın ver (karşı dur). Tanıklar: KB2
Aynı yazılış KB’de al- fiilinin kibar emri (“kerekiŋ alın” gereğini al) ve Budist metinlerde al (çare) + iyelik (“alın altaġın” çaresiyle, düzeniyle) olarak da geçer.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: orta. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): alın — yalın hâliyle 56 kez
Çekimli biçimler (3):
Bağlamlar
Bütün geçişler (38) →KB Kutadgu Bilig
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 360 | ḳatıġlan yaŋılma könilik yolın / yigitlik yawa ḳılma asġın | alın | |
| KB 1474 | ölümdin ḳutulġu yarı yoḳ bilin / ölümke itingil kerekiŋ | alın | |
| KB 3788 | keçer kün içinde kerekiŋ | alın | / köçütçi kelirke itigin ḳılın |
| KB 4550 | barıġ tap ḳıl emdi beg atın | alın | / saḳınç ḳısġa tutġıl sewinçin salın |
| KB 5789 | kişi bol kişike kişilik ḳılın / kişi atı ögdi özüŋke | alın |
Abh Abhidharma (Shogaito)
6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 46–52 | … ėŋürü uḳıdġalı sekiz yalındıḳ yėg üsdünki er-en-ler-niŋ ḳolulayu yorıġuluḳ | al-ın | aldaġ-ın anın ban-a uḳıdmış ol margapudgalakoş-uġ. |
| Abh.Sho. 1309–1310 | adın-ḳa asıġ ḳılmaḳ-lıġ edgü-si-niŋ tolu -sın tükel-in up | al-ın | aldaġ-ın nomlaġalı çınkėrtü töz-lüg köni nomuġ. |
| Abh.Sho. 1361–1364 | … ėrtü töz-lüg baḫşı tėgüçi sav üz-e uḳıdur adın-ḳa asıġ ḳılmaḳ-lıġ edgü-sin | al-ın | aldaġ-ın nomlataçı-sın çınkėrtü töz-lüg köni nomuġ世尊大悲adı ködrülmiş-niŋ ul … |
| Abh.Sho. 1367–1370 | … baḫşı tėgüçi sav üz-e nedegin uḳıdur edgü-ler-in adın -ḳa asıġ ḳılmaḳ-lıġ | al-ın | aldaġ-ın tėp通答kikinç bėrgel -ir üçün bu sėzik-ke şasdr-ta kendü kikinç bėr … |
| Abh.Sho. 1378–1384 | 問ne yme söz-lemeki erser umaḳ üz-e | al-ın | aldaġ-ın nomlap çınkėrtü töz-lüg köni nomuġ sansar-lıġ kök tidig-tin tardı … |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 29/26a3 | 35 ol kün kim ıstılur anıŋ üze tamuġ otı içre daġ baslur anıŋ birle | alınları | hem yanları hem arḳaları ol kim kömdüŋüz özleriŋizke tatıŋlar anıŋ yanutın … |
| Ku. T. 34/31a1 | 103 ḳaçan boyun sudılar erse bastı anı | alnı | üze |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 7.2 /244 | alın | altaġ[ın ///] asıġıġ :: | |
| Sho.Rosia 7.2 /362 | inça ḳ(a)ltı müyüz baḳa uz | alın | altaġın :: |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T II Y 10-22–23 | tŋrim bu ḫuanşı ım pusar neçükin ne | alın | ne çevişin bu çmbudvip yėr suvda yorıyur tınlġlarḳa asġ tusu ḳılur nom nom … |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.20 (Ib) | ayıġ ḳılınçın kitermek | (alın | çevişin) yrlḳazun --- kim |
KİP Saddharmapuṇḍarīka Sūtra
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KİP 97–98 | teŋrim bu ḳuanşi im pusar neçükin ne | alın | çevişin bu çambudvip yėr suvda yorıyur tınlıġlarḳa asıġ tusu ḳılur |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 79 | Alın | töpü yaşardı / Urut otun yaşurdı / Köl-niŋ suwın küşerdi / Sıġır buḳa möŋr … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 205–208 | ajun külçirer baz | alın | ḳaş çatar bir elgin tutup şėhd birin zėhr ḳatar ‘asėl tatrup ilkin tamaḳ t … |
Aynı gövdeden maddeler
“alın” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).