Derlem sözlüğü · madde
ar- fiil
Tanım
- Aldatmak, kandırmak: “ardı sizni yaḳın tiriglik” yakın (dünya) hayatı sizi aldattı; “armasun sizni bu ajun tirigliki” bu dünya hayatı sizi aldatmasın; “mini ardı dünya” dünya beni aldattı; “süçig sabın, yımşaḳ aġın arıp” tatlı sözle, yumuşak ipekle kandırıp; “ezük armaḳ saw” yalan ve aldatıcı söz. Tanıklar: KTKuT2KB
- Yorulmak, usanmak: “armadı olarnı törütmek birle” onları yaratmakla yorulmadı; “ardımız mu evvel törütmek birle” ilk yaratmakla yorulduk mu?; “haris tirip armaz usanmaz” hırslı toplayıp yorulmaz, usanmaz. Tanıklar: KuT2AH
- “ardurtuŋ” aldandın, yanıldın: “ardurtuŋ braman” yanıldın, brahman. Tanıklar: Abh
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ar- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (35) →KB Kutadgu Bilig
11 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1172 | mini | ardı | dünya oḳıdı sewe / köŋül birdim erse irikti iwe |
| KB 1373 | sini | armasun | dünya devlet bile / ḳamuġ iş içinde könilik tile |
| KB 3702 | tilek birle maŋsa kişi arzulap / | arıp | yolda ḳalmaz tilekin ulap |
| KB 4923 | saŋa ma üküş tegdi emgek yorıp / tilin sözlediŋ hem yügürdüŋ | arıp | |
| KB 5539 | aġırlayu tut sen asıġlıġ kişig / | arar | bir ay ilig kereklig işig |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 26/81b3 | 120 vaʿde bėrür olarḳa batıl sözletür olarḳa vaʿde bėrmez olarḳa yek meger | armaḳ | |
| Ku. T. 33/66a3 | … un bütünlükin taŋrınıŋ vaʿdesi çın ol armasun sizni bu ajun tirigliki yime | armasun | sizlerni iḍidin yek |
| Ku. T. 33/80b1 | … t üze tururlar andın yoḳ kim vaʿde bėrmez zalimler amarıları amarıḳa meger | armaḳ | |
| Ku. T. 36/108a3 | 35 ol sizler tuttuŋız taŋrınıŋ nişanlarını füsuzḳa | ardı | sizni yaḳın tiriglik bu kün çıḳarılmaz-siz andın ermez olar ḫoşnud bolġula … |
| Ku. T. 37/72b2–3 | 15 | ardımız | mu evvel törütmek birle kendü anlar sėzig içinde yaŋı törütmekdin |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.075.32–41 | … evlig kürlüg köŋ--üllüg erdiler karçın çıḳ--in kürin kürilikin tınlıglarıg | ardılar | yuvdılar.. |
| 4b-25–27 | ezük | armaḳ | sawaġ . . -ty y- . . . beginiŋ köŋülin . . . . . . tınlġlar üze edgü . . . … |
| Mai.T-11.4b.23–30 | … kitumati bal[ıḳ]ta uluġ maŋırt maŋratġalı [ayur] .. ḳamaġ kitumati kentde | ardeçi-i | [uluġ] küçlüg y[al]ŋuḳlar inçe uḳuŋ |
KT Kül Tigin Yazıtı
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlarU Uigurica I-IV
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … satıġ yuluġ oġrınta taŋin trazukin çıġın tsunın siŋin ḳavın kürin kürlügin | arıp | yuyup (yuvup?) az bėrip üküş altım erser .. azu yme yėr suv baġ borluḳ ı t … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … ġ yuluġ oġurınta teŋin tarazukin çıġın tsunin sinŋin ḫavın kürin küriligin | artım | yutdum az bėrip üküş altım erser azu yėr suv baġ borluġ ı tarıḳ tarımaḳ .. … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 148 | Urunçaḳ alıp yermedi / Alımlıġ körü | armadı | / Adaşlıḳ üze turmadı / Ḳalın eren tirkeşür |
| DLT I, 412 | Ardı | seni ḳız bodı anıŋ tal / Yaylır anıŋ artuçı burnı taḳı ḳıwal |
Abh Abhidharma (Shogaito)
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 3167–3173 | … ta tayaḳ-lıġ-ın inçip turur tėp adı ködrülmiş kikinç bėrü söz-lemiş ol大過婆羅門 | ardurtuŋ | braman ardurtuŋ braman sen umaġay sen bilgeli ḳayu aydıġ-ıŋ-nıŋ üçün ḳıdıġ … |
| Abh.Sho. 3167–3173 | … inçip turur tėp adı ködrülmiş kikinç bėrü söz-lemiş ol大過婆羅門ardurtuŋ braman | ardurtuŋ | braman sen umaġay sen bilgeli ḳayu aydıġ-ıŋ-nıŋ üçün ḳıdıġ-ın inçip yaruḳ … |
IB Irk Bitig
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| IB 17 | özlük (a)t öŋ yėrdė | (a)r(ı)p | oŋuup turu k(a)lmiş. t(ė)ŋri küçiŋė / t(a)g üzė yol sub körüp(ė)n, yiş üzė … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 309–312 | haris tirip | armaz | usanmaz bolur harislıḳ iginiŋ emin kim bilür ḫabėr bar birilse ėgėr adėmi … |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 7.2 /267 | 海洲上 şurpirik-liġ 幻化誑於嬰[児///] üz-e | armışı | teg tümge bilig-siz-lerig têp :: |