az- fiil

39 geçiş 18 biçim 8 eser KB KuT IB TT O Mait AH AO Anlam haritasında göster

Tanım

Yolunu şaşırmak, yoldan sapmak: “yol azsar ew tapmaz” yolunu şaşırırsa evini bulamaz; “kuş oglı uça aztı, kiyik oglı yügürü aztı, kişi oglı yorıyu aztı” kuş uçarken, geyik koşarken, insan yürürken yolunu şaşırdı; “bu yolça yorı, yolda azma” bu yoldan yürü, yolda sapma; “altı yolluġ sansarta azıp yaŋılıp” altı yollu sansarada yolunu şaşırıp yanılarak. Tanıklar: IB TT AO
(Dinde) doğru yoldan sapmak, azmak: “kim kim ortaḳ ḳatsa taŋrıḳa çın-oḳ azdı azmaḳ ıraḳ” Tanrı’ya ortak koşan derin bir sapkınlığa düşmüştür; “eger ḳıssa men, azġa men özüm üze” eğer saparsam kendi zararıma saparım; “azmışlarḳa yolçı yirtçi boltuŋuz” yolunu şaşıranlara kılavuz oldunuz. Tanıklar: TT KuT
Yanılmak; ayrılmak, sapmak: “sözüg sözledeçi azar hem yazar” söz söyleyen yanılır ve şaşırır; “tapuġçı yolında oŋın azmaza” hizmet yolunda doğrudan sapmazsa; “Bilge ḳaġanta adrılmalım, azmalım” Bilge Kağan’dan ayrılmayalım, sapmayalım; (AH) “yumşaḳ tip azılmaġu” yumuşak diye aldanmamalı. Tanıklar: O KB2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): az- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Çekimli biçimler (18):

azar 7 azdı 5 azmış 4 azmaḳ 3 aztı 3 azdılar 2 azmaz 2 azmışlarḳa 2 azıp 2 azma 1 azmalım 1 azmaza 1 azsa 1 azsar 1 azsarlar 1 azġa 1 azġan 1 azılmaġu 1

17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 205	sözüg sözledeçi	azar	hem yazar / uḳuşluġ eşitse oŋarur tüzer
KB 2023	iki neŋ bile ilçi beglik buzar / kirür egri yolḳa könidin	azar
KB 3089	aya yolda	azmış	başı tezginük / ayı sewme dünyaġ tüpi ol üyük
KB 5282	ilig bolsa isiz ajunuġ buzar / kısıġlısı bolmasa yoldın	azar
KB 5691	köŋül közi birle baḳıp teŋledim / özüm yolda	azmış	turup taŋladım

12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

Ku. T. 26/79b2	… a aŋa yarlıḳayur anda aḍın kimni tilese kim kim ortaḳ ḳatsa taŋrıḳa çın-oḳ	azdı	azmaḳ ıraḳ
Ku. T. 26/92b1	… tansa taŋrıḳa hem ferişteleriŋe kitablarıŋa yalavaçlarıŋa soŋ künke çın-oḳ	azdı	azmaḳ ıraḳ
Ku. T. 27/9a3	… 7 bütünlükin anlar kim tandılar hem yüz ewürdiler taŋrınıŋ yolındın çın-oḳ	azdılar	azmaḳ ıraḳ
Ku. T. 30/99a1	… birle kim ol körklügrek bütünlükin seniŋ iḍiŋ ol bilgenrek anıŋ birle kim	azdı	anıŋ yolındın ol bilgenrek ol köni yolḳa kirigliler
Ku. T. 32/2a3	… 2 kim oḳısa men ḳurʾannı kim kim köndi erse bütünlükin köner öziŋe kim kim	azsa	ayġıl: bütünlükin men ḳorḳutuġlılardın men

IB 15	üzė tum(a)n turdı, (a)sra toz turdı. kuş oglı uça	aztı	, kiyik oglı / yügürü aztı, kişi oglı yorıyu aztı. y(a)na t(ė)ŋri kutınta ü …
IB 15	… zė tum(a)n turdı, (a)sra toz turdı. kuş oglı uça aztı, kiyik oglı / yügürü	aztı	, kişi oglı yorıyu aztı. y(a)na t(ė)ŋri kutınta üçünç yılta / kop (ė)s(ė)n …
IB 15	… a toz turdı. kuş oglı uça aztı, kiyik oglı / yügürü aztı, kişi oglı yorıyu	aztı	. y(a)na t(ė)ŋri kutınta üçünç yılta / kop (ė)s(ė)n tük(ė)l körüşm(i)ş. kop …

T II Y 36. 2. -32	kişi sözleser saw alḳınur . yol	azsar	ew tapmaz [.]
T III 2602-57	altı ḳaçıġ öze	azmış -larḳa	. aġmaḳ inmek ajun-larıġ körkittiŋiz .
T III 26011.-69		azmışlarḳa	yolçıı yirtçi boltuŋuz