Derlem sözlüğü · madde
bıç- fiil
Tanım
- Kesmek, biçmek: “kentü yülügüsi üze boġzın bıçıp” kendi usturasıyla boğazını kesip; “şimnu başın bıçtı” şeytanın başını kesti; “saçın ḳulḳaḳın bıçdı” (yas için) saçını, kulağını kesti; “ḳılıç ursa bıçsa yaġı boynını” kılıç vurup düşmanın boynunu kesse; “mıŋlaḳ erin bıçtımız” Mıŋlak erlerini kestik; “bıçlıp anıŋ boynı” onun boynu kesilip; “bir ıḳintişke bıçuşurlar kesişürler” birbirlerini keserler, doğrarlar. Tanıklar: Mait2ManKBDLT2
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): bıç- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (24) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.00207–00209 | kaltı ġotiki atlıg arhant toyın kentü yülügüsi üze bogzın | bıçıp | nırvanka bardı.. |
| Mai.Tek.072.13–19 | … erdi--ler olarnı yėme amtı örtlüg temirlig tilgenler kolların koltuḳların | bıçar | uşar kim yėme süçig suvsuş ülegüleçiler erdi--ler.. olar amtı örtlüg yalın … |
| Mai.Tek.082.33–35 | … örtdin yıŋaḳ örtlüg yalınlıg temirlig çkarlar kelip tançu tançu et-özlerin | bıçar | uşarlar.. |
| Mai.Tek.110.16–20 | … (k--) -ların közümüzni oyup yėyür-b(iz) öz etimizni iskep üzüp tilimiz--ni | bıçıp | yėyür-biz ... |
| 6b-12–16 | baş | bıçġalı | töş s[enç]geli ḳırtışın soyġalı közin oyġa-lı ėlgin adaḳın bıçġalı amraḳ k … |
KB Kutadgu Bilig
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 286 | ḳılıç ursa | bıçsa | yaġı boynını / törü birle tüzse ili boḍnını |
| KB 810 | bu bögde biçek kim eligde turur / | bıçıġlı | kesigli turur ay unur |
| KB 811 | biçek teg | bıçar | men keser men işig / uzatmaz men da‘vi ḳılıġlı kişig |
| KB 3620 | tiriglik barır künde sindin ḳaçar / yawuz bu ölüm kör uluŋnı | bıçar | |
| KB 4661 | bıçış ḳıl küçüŋ yetse | bıçġıl | aġı / usa tiş teri bir kesilsü çoġı |
U Uigurica I-IV
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. III M. 225-7.-1 | … anmıs köŋül-lüg-lerig alḳu yavız tül-lerig yoḳatdurtaçı alḳu türlüg aḳu bı | bıçḳu | oot suv-ta ulatı ada--larıġ tıtdaçı .. alḳu üç yavlaġ yol-luġ ⟦T. III M. 2 … |
| U II, T. II, Y., 48-21–38 | … gdilentim erser .. azu yme suu suulep yarıḳ kedip yaġı sançıp yti ḳılınçın | bıçıp | y-a ḳurup oḳ adıp adınaġu-nuŋ ėsig öz-lerinte adırtım erser .. irinç yrlġ … |
| U II, T. II Y 42.-38–57 | … igtüledem erser azu suu suulep yarıġ ketip suvri söŋün sançıp yėti ḫılıçın | bıçıp | ya ḳurup oġ atıp atnaġu ėsig özinte atırtım irinç yarlġ yazuḳ--suz tınlıġ- … |
Man Manichaica I-III
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T I - 69–71 | ol ödün hormuzta t(e)ŋri o:t t(e)ŋrig baltoça kılıp ş(i)mnu başın | bıçtı | |
| T II D 176-515–519 | munça arıg ton kedmişin antak t(e)rkin butarlayu üze | bıça | yırtıp taşgaru kemişti ınçak yügürti bardı |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 434 | … e bile bastımız / Tegme yaŋaḳ bustımız / Kesmelerin keştimiz / Mıŋlaḳ erin | bıçtımız | |
| DLT II, 356 | Yaşnat ḳılıç başnı üze ḳaḳḳıl yara / | Bıçlıp | anıŋ boynı taḳı ḳalḳan tora |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK G 12 | … a)ç : / k(e)lür(ü)p : özy(a)r[ ] bunça : bod(u)n : s(a)çin : ḳuulḳ(a)ḳin : | [b]ıçdı | : |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 4.2.2/29–30 | bir yégirminç énç qut qolu küsüş öritü teginür mn köz üze körmeyin bı | bıçġu -ta | ulatı adalarıġ : |
Aynı gövdeden maddeler
“bıç” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).