Tanım
- Birleşmek, bir araya gelmek: “aya bir, birikmez saŋa bir aḍın” ey tek (Tanrı), sana bir başkası eş olmaz; “iki neŋ birikse bir erde” iki şey bir kişide birleşirse; “ėki köŋül birikdi” iki gönül birleşti; “bu ḳaç neŋ birikse” bu birkaç şey bir araya gelirse. Tanıklar: TTKB2AH
- Uyuşmak, uygun düşmek: “sudur birle birikmez” sutrayla uyuşmaz; “azın azın birikmemeki” azar azar birleşmemesi; “birgerdmek birikdürmek” (ettirgen) birleştirme. Tanıklar: Abh3
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): birik- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (34) →Abh Abhidharma (Shogaito)
17 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 840–841 | < | birikmez | alḳu > burḫan-lar-nıŋ adḳan -taçı adḳanġuluḳ niz-vanı-lar-nıŋ yıd-ın yuḳ-ı … |
| Abh.Sho. 2217–2221 | … omlamaḳ üz-e adı ködrülmiş-ke taplaġuluḳ tapırḳanġuluḳ bolmaḳ-ındın yme ök | birikür | tŋri burḫan-nıŋ yrlıġ-ıŋa abi -darim neçe erür erser yme şiravak-lar nomla … |
| Abh.Sho. 2391–2393 | … -ler-i-niŋ adırtı-nıŋ bar-ı sudur adırılmaḳ uġur-ında ni’kay-lar yörüg-ler | birikmez | taplaġ-lar ni’kay-lar. |
| Abh.Sho. 2910–2912 | bu baḫşı | birikmek -lig | yörügüg tuda yöleşürüg üz-e söz-lemiş ol ḳaltı bir töz-lüg uġuş-luġ tėmiş … |
| Abh.Sho. 3018–3021 | … i anın munda uḳıdmış erür頌言及者karikda söz-lemeki erser ulatı tėp birgerdmek | birikdürmek | tardıp turġurmaḳ tėp yörüg’ol. |
KB Kutadgu Bilig
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 8 | aya bir | birikmez | saŋa bir aḍın / ḳamuġ aşnuda sen sen öŋdün kiḍin |
| KB 225 | bu iki | birikse | bolur er tükel / tükel er ajunuġ temam yir tükel |
| KB 862 | … LİG CEVABI AY TOLDIḲA / / ilig aydı körgil köni er özi / tili köŋli birle | biriker | sözi |
| KB 2419 | bu il baġı örki bu iki tüzer / bu iki | birikse | anı kim üzer |
| KB 5312 | bu din dünya birle | birikmeki | sarp / ḳawuşmaz ikigün munı bilse tap |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
5 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.1/6–8 | … ıġ 此則[bo ötrü] 人根ΟΟ yalŋuq-lar-nıŋ erklig-leri qaçıġ-ları ///-l’r/// birle | birikür | 糞除ΟΟ qıġ yam arıġsız [çal]pa[ŋ birle]/// télür |
| Sho.Rosia 6.2.2.4/18–19 | … bar qayu seçe münüm qadaġım amtı [uçuz bolup] /// [ayıġ]-lar birle birgerü | birikip | qıltıŋ |
| Sho.Rosia 8.3 /126 | ol üdte kentü 心 -leri açlıp yarup ertükḍeg kértü töz birle | birikip | . |
| Sho.Rosia 8.3 /182–183 | nom atırt öŋi ermez atlġ ertükḍeg kértü töz birle | birikmiş | 光 yasuḳ 心 -leri üz-e. |
| Sho.Rosia 8.3 /222–224 | … ḳop ḳamaġ iş küdök-ler üz-e erksiŋü-ke tayaḳ boldaçı atlġ kértü töz birle | birikmiş | yaroḳ yaşuḳ 心 -leri üz-e onunç oron -taḳı {艹+廾} -larıġ nom nomlayu yarlıḳa … |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 149–152 | iki neŋ | birikse | bir erde ḳalı bükendi ol erke mürüvvėt yolı bir ol yaŋşar erse kereksiz sö … |
| AH 441–444 | … ıġḳa ajun vėfasızraḳ ol hünėrsızḳa mundın cėfa azraḳ ol hünėr birle dėvlėt | birikmekliki | bulunmaz ḳamuġ ḳızda ol ḳızraḳ ol |
TT TT I-X
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T II Y 36. 6.-134 | … II Y 36.8.⟧ tört ḳırḳ / ban yėrde yaŋġurar süzüg suw tikisi [.] ėki köŋül | birikdi | . ögrünçi üküş . ini içi tüzülti . |