eŋ isim

64 geçiş 12 biçim 10 eser KB Sek Mait Man AH KT BK ŞU Anlam haritasında göster

Tanım

Yanak, yüz; yüzün rengi (KB’de hep “ḳızıl eŋ”, “ḳızġu eŋ”): “örüŋ bolsa ḳırtış ḳızıl ḳızġu eŋ” teni beyaz, yanağı kıpkızıl olsa; “bayutġay sini ol ḳızıl bolġa eŋ” seni zengin eder, yüzün kızarır (itibar kazanırsın); “bilig erdem üstep ḳızartmadıŋ eŋ” bilgi erdem ekleyip yüzünü kızartmadın (şeref kazanmadın); “ḳızıl ḳızġu eŋler bolur” kıpkızıl yanaklar olur; “olar ḳızıl eŋ bu eŋke meŋe” onlar kızıl yanak, (peygamber) bu yanağa bir ben. Tanıklar: KB6 AH2
En (üstünlük bildirir): “eŋ aşnu” ilk önce; “eŋ ilki” en önce, ilk olarak; “uḳuşnuŋ eŋ aşnu ḳılıḳı oŋay” aklın ilk huyu kolaylıktır; “eŋ ilki tadıḳıŋ çorıŋ boz atıġ binip tegdi” ilk önce Tadık Çor’un boz atına binip saldırdı; “eŋ ilki on kat kök teŋrig … yapdılar” en önce on kat göğü yaptılar; “bularda eŋ ınġa” bunların en kötüsü; “eŋ kininte burḫan yolıŋa” en sonunda Buda yoluna; “eŋ mıntın üç tamuluġlar” en aşağıdaki üç cehennemlikler. Tanıklar: KT2 ŞU Sek2 Mait2 Man2 KB3

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

eŋ aşnu, eŋ ilki bitişik yazımları da bu maddede; Maitrisimit’teki eŋite (eğilerek) eŋit- fiiline taşındı.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): eŋ — yalın hâliyle 48 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (10):

eŋiŋ 3 eŋ’ilki 3 eŋe 2 eŋi 2 eŋde 1 eŋin 1 eŋler 1 eŋ’aşnu 1 ėŋkė 1 eŋke 1

43 geçiş · bu eserdeki bağlamlar

KB 131	bularda	eŋ	üstün sekentir yorır / iki yıl sekiz ay bir ewde ḳalır
KB 992	bilig belgüsi kör iki neŋ turur / bu iki bile er ḳızıl	eŋ	urur
KB 2385	at üstem yarıḳlar bolur ḳıp ḳızıl / ḳızıl ḳızġu	eŋler	bolur yap yaşıl
KB 397	tapuġḳa	eŋ	aşnu törü bilgü öz / yime ḳılḳ ḳılınçı sözi sözke tüz
KB 5050	İLİG SU‘ALİ OḌĠURMIŞḲA / / ilig aydı sözde	eŋ	aşnu saŋa / ayıtġu sözüm bar ayu bir maŋa

Jut.Sek.T-1.014 (IIc)	-lar bir ikintike turḳaru ’	eŋ’ilki	samsız tümen ajunta berü
Jut.Sek.T-1.29 (Ib)	inçip --- yirde tŋride ’	eŋ	aġırı ögütmiş kişi --- titir
Jut.Sek.T-1.80 (Ib)	itgeli yaratġalı saḳınç saḳınsar ’	eŋ	aşnu bo nom bitigig
Jut.Sek.T-1.348–349 (IId)	bolur ödsüz ḳolusuz ölmez tükel ülüglüg tuġar ’	eŋ	kininte burḫan yolıŋa
Jut.Sek.T-1.397 (Ia)	koŋül bilig bo erür	eŋ’ilki	köz bilig ḳulḳaḳ bilig üçünç

Mai.Tek.023.16–18		eŋ	(ilki) evig barkag ordug karşıg ... -ug kodmazlar.. ıḳinti kazġanmış ... k …
Mai.Tek.058.02–04	-sin kadag sözlü(g) yinçge uvşaḳ kurt koŋuzug ölürüp teŋri burkan(ıg)	ėŋ	tepmiş izinte kemişür erdi..
Mai.Tek.074.01–04	ol tıltaġın anta	ėŋ	/ / üç otuzunç ülüş toḳuz p(atar) amarıları ulug bedük inekler(in) eŋinle …
Mai.T-11.10a.23–25	sansar-daḳı emgek alḳu alḳıntı ..	eŋ	mıntın üç tamuluġlar emgeklerinte inçke te[g]diler ..

T. II D. 173b1-27–29		eŋ	ilki on kat kök t(e)ŋrig antak bir türkün yapdılar y(a)ratdılar
TM 282-373–376	… … … … … … … … … … … … … … … TM 282 (Rückseite) : U 35 / … … … ot otuŋug	eŋ	[keninte] köyürür örteyür
T II D 172a-553	… ı t(e)pizlig yėrde urug saçıp örmezçe yme takı inçe k(a)ltı bitigeçi oglan	eŋ	ilki üküş emgek körür ken hweşte bolur

AH 25–26	rėsuller örüŋ yüz bu ol yüzke köz ya olar ḳızıl	eŋ	bu eŋke meŋe
AH 25–26	rėsuller örüŋ yüz bu ol yüzke köz ya olar ḳızıl eŋ bu	eŋke	meŋe