Derlem sözlüğü · madde
eḍgülük isim
Tanım
- İyilik, hayır, lütuf; “eḍgülük ḳıl-” iyilik etmek: “ḳamuġ eḍgülük ḳıl ḳılınçın sözün” işinle sözünle her türlü iyiliği yap; “yorı eḍgülük ḳıl ekin eḍgülük / saŋa eḍgü bolġay” git iyilik yap, iyilik ek, sana iyilik olur; “ḳamuġ eḍgülükke tegürgil elig” her iyiliğe el uzat; “ėgėr kelse erdin saŋa eḍgülük / üküş ḳıl” birinden sana iyilik gelirse (karşılığını) çok yap; “baḳḳıl aŋar edgülükün aġzın küle” ona iyilikle, güler yüzle bak. Tanıklar: KB4DLTAH2
- (Kur’an çevirisinde) salih amel, iyi iş: “anlar kim bittiler ḳıldılar eḍgülükler” inanıp iyi işler yapanlar; “bitse ḳılsa eḍgülük” inanıp iyi iş yapan; “men aŋa kim indrür sen maŋa eḍgülükdin dervişane” bana indireceğin her hayra muhtacım; “sınadımız olarnı eḍgülükler birle hem yawuzluḳlar birle” onları iyiliklerle ve kötülüklerle sınadık. Tanıklar: KuT4
- (Abhidharma çevirisinde) “edgülük yıldızı” iyilik kökü (kuśalamūla): “ḳudrulmaḳ ülüşlüg edgülük yıldızı bışmışlar” kurtuluşa götüren iyilik kökleri olgunlaşmış olanlar. Tanıklar: Abh
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Lemmatizer’ın eḍ- fiiline bağladığı eḍgülükke, eḍgülükler vb. biçimler ve edgülügin burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): eḍgülük — yalın hâliyle 109 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- eḍgülük 103 (KB, KuT, AH) · edgülük 6 (Abh, Mait)
- eḍgülükin 2 (KuT) · edgülükin 1 (Mait)
Çekimli biçimler (15):
Bağlamlar
Bütün geçişler (172) →KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
79 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/1b3 | 120 eger tegse sizke bir | eḍgülük | yawuz kelür olarḳa eger tegse sizke bir yawuzluḳ şad bolurlar anıŋ birle e … |
| Ku. T. 28/13b3 | 131 ḳaçan kelse olarḳa | eḍgülük | aydılar: bizke bu. eger tegse olarḳa bir yawuzluḳ ėsiz fal toḳır erdiler m … |
| Ku. T. 30/50a1 | … lik anda kiḍin kim küç ḳıl[ın]dılar ornatġay-miz anlarnı yaḳın-–raḳ içinde | eḍgülük | kiḍinkiniŋ yanutı uluġraḳ eger bilür erseler |
| Ku. T. 33/53a1 | … ŋız ol kim yaġutur sizni biziŋ üskümizke yaġutmaḳ meger ol kim bitse ḳılsa | eḍgülük | - bu ögür olarḳa turur yanut iki ança anı kim ḳıldılar olar baba-ḫaneler i … |
| Ku. T. 36/16a1 | … ılar anı kim ḳazġandılar ol tüşügli olarḳa anlar kim taptılar hem ḳıldılar | eḍgülükler | uştmahlar murġ-zarları içinde olarḳa anı kim tileseler iḍileri üskinde ol … |
KB Kutadgu Bilig
78 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 151 | bayat kimke birse uḳuş ög bilig / üküş | eḍgülükke | uzattı elig |
| KB 1296 | ḳamuġ | eḍgülük | ḳıl isizdin yıra / ḳamuġ eḍgü kelgey sen oldur tura |
| KB 3118 | tegürdüŋ maŋ sen kamuġ | eḍgülük | / munıŋ şükri boynum üze boldı yük |
| KB 4561 | ḳamuġ | eḍgülükke | tegeyin tise / et özni ḳısa tut havanı basa |
| KB 5437 | bayat birsü tevfik saŋa ay ilig / ḳamuġ | eḍgülükke | tegürgil elig |
Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.051.39–43 | … sın- -ta ordu karşı kodup şmnanç bolur-men siz--ler yėme et-öz- -üŋüzlerke | edgülükin | körü iş işleŋler.. katun--lar inçe tėp tėrler.. |
| 4b-29 | … tükemiş bolu tükel bolmışın uḳup yrlıḳançuçı biligin ḳop ḳamaġ tınlġlarḳa | edgülügin | üç mıŋ uluġ mıŋ yėr suwuġ yaŋḳurtı sewiglig ezrua ünin tŋri ḳuwr-aġıŋa inç … |
| 7b-25 | edgülü[k] | onunç ülüş sekiz ptr olar yme sansız tümn teŋriler teŋri ḳatunları ḳutrulm … | |
| Mai.T-11.16b.18–27 | … ün buyan edgü-ḳılurlar .. ḳut buyan ḳazġanġu-u ödte bilge kişiler otġuratı | edgü-lük | yalŋuḳlarḳa aġar ayamaḳın yaḳın barırlar .. ayıturlar isteyür-ler .. negü … |
Abh Abhidharma (Shogaito)
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 905–906 | … ki asankė kalp<-taḳı-sın> bu kişi-niŋ bilip yoḳ-ın ev-tin barḳ -tın üŋülük | edgü-lük | yıldız-ı. |
| Abh.Sho. 909–910 | adı ködrülmiş körüp üç asankė kalp-ta taş ünmiş bu kişi-niŋ az ḳy-a | edgülük | yıldız-ı-nıŋ bar-ın erü erü tap--lap ev-tin barḳ-tın ündürüp. |
| Abh.Sho. 1244 | 謂解脱分ḳaltı ḳudrulmaḳ ülüş-lüg | edgülük | yıldız-ı bışmış-lar-niŋ adı bolur tegimlig tėp. |
| Abh.Sho. 3376–3378 | 阿闍梨ayaġ-ḳa tegimlig gunamati baḫşı munı söz-ler | edgülük | ögrünç tėp ol taplamamış üçün vasubandu baḫşı-nıŋ sav-ın bilip öçmek çınkė … |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 129 | Kelse kişi atma aŋar örter kül-e / Baḳḳıl aŋar | edgülükün | aġzın küle |
| DLT I, 43 | öç kek ḳamuġ kişi-niŋ yalŋuḳ üze alım bil / | Eḍgülüküg | uġança elgiŋ bile telim ḳıl |
| DLT I, 420 | Emgek-sizin turġu yoḳ munda tamu / | Eḍgülüküg | körmeḍip ajun çıḳar |
Sek Sekiz Yükmek
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.313 (Ia) | uġrınta | edgülügün | ögrünçülügün beg yutuz bolup bayın barmlġın |
| Jut.Sek.T-1.313–314 (Ib) | edgülügin | ḳarıġınça ḳavışġlı az inçip yoḳ çıġay bolup ödsüz ḳolusuz |
AH Atebetü’l-Hakâyık
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 189–192 | … leme vėbal yüḍgülük tarıġlıḳ tip aymış ajunnı rėsul tarıġlıḳta ḳatlan tarı | eḍgülük | |
| AH 333–336 | … an erke sen eḍgü ḳıla kėrėmniŋ başı bu erür keḍ bile ėgėr kelse erdin saŋa | eḍgülük | üküş ḳıl ol erniŋ sėnasın tile |