Tanım
- Acı çekmek, sıkıntı çekmek; zahmet çekmek, emek vermek: “tilin emgemiş er negü tir eşit” dili yüzünden acı çekmiş adam ne der dinle; “beg emgep il itse boḍun şük bayur” bey zahmet çekip ülkeyi düzenlerse halk sessizce zenginleşir; “ökünç birle emger yarınḳı künün” yarınki gün pişmanlıkla acı çeker; “ḳalı bulmasa dünya emger küçün” dünyayı bulamazsa güçlükle sıkıntı çeker; “bu kün yatma emge işiŋni itin” bugün yatma, emek ver, işini düzenle; “çıḳarmasun-a sizni uştmahdın emgegey sen” sizi cennetten çıkarmasın, sonra acı çekersin. Tanıklar: KuTKB5
KB’deki emger (geniş zaman) ayrı madde olarak kalmıştı; burada toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): emge- — yalın hâliyle 2 kez
Çekimli biçimler (9):
Bağlamlar
Bütün geçişler (23) →KB Kutadgu Bilig
20 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 165 | tilin | emgemiş | er negü tir eşit / bu söz işke tutġıl özüŋe iş it |
| KB 689 | yaŋıda bolur körse barça tatıġ / tatıġnı tilep er kör | emger | ḳatıġ |
| KB 1738 | bu emgek neçe boġzı egni üçün / tirer neŋ yimez ölse | emger | küçün |
| KB 3333 | negü ol nelük munça | emger | özüŋ / maŋa belgülüg ay bileyin sözüŋ |
| KB 5020 | İLİG CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / ilig aydı | emgep | yügürdüŋ üküş / yanut birsü teŋri ol emgekke tuş |
KP Kalyanamkara Papamkara
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KP II-6 | adruḳ adruḳ emgek | emge | emgenür |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 31/88b3 | … her-ayine bu yaġı erür saŋa hem seniŋ cüftüŋe çıḳarmasun-a sizni uştmahdın | emgegey | sen |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT I, 362 | Tawar kimiŋ üklise beglik aŋar kergeyür / Tawarsızın ḳalıp beg erensizin | emgeyür |
Aynı gövdeden maddeler
“emge” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).