Tanım
- Hâl, durum: “bu ay toldı halin eşitti ilig” hükümdar Aytoldı’nın hâlini işitti; “negü ḳaḍġu tegdi ne erki ḫalıŋ” ne dert dokundu, hâlin nedir; “negü erki ḫalim ölümde kiḍin” ölümden sonra hâlim ne olacak; “bu halıġ körürde meniŋ bu közüm” bu hâli görünce gözüm; “kėŋlik halde hem tarlıḳ halde” bollukta da darlıkta da; “nė ol evvelḳı keçmişler hali” önceki geçmişlerin hâli nedir; “boḍun hali açġıl maŋa” bana halkın hâlini aç. Tanıklar: KuT2KB5
U II’deki ḫalıġġa (ḳalıḳ ‘gök’) N:kalık maddesine taşındı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): ḫal — yalın hâliyle 7 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- ḫal 5 (KB) · hal 2 (KB)
- halin 2 (KB) · ḫalin 1 (KB)
- halini 2 (KB, AH) · ḫalini 1 (KB)
- ḫalıġ 2 (KB) · halıġ 1 (KB)
Çekimli biçimler (17):
Bağlamlar
Bütün geçişler (39) →KB Kutadgu Bilig
29 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 1067 | bu ay toldı | halin | eşitti ilig / ölüm tutġaḳı ig tegürmiş elig |
| KB 2564 | yime aytu tursa er at | hallerin | / açı hem toḳı ya tonın opraḳın |
| KB 4862 | ḳalı ‘uḳbi ḳolsa yorıḳı bu | ḫal | / ḳalı dünya ḳolsa bilir sen tükel |
| KB 5965 | YUMUŞÇI CEVABI ÖGDÜLMİŞKE / / unamadı aydı ḳadaşıŋ | hali | / yawuzraḳ ay bilgem köner teg yolı |
| KB 6233 | saŋa kim tegürdi bu ḳaḍġu saḳınç / negü erki | ḫaliŋ | sözüŋ ne erinç |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
8 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 25/6a3 | 134 anlar kim hezine ḳılurlar kėŋlik | halde | hem tarlıḳ halde hem siŋürgenlerni öwkeni hem ʿafv ėtkenler boḍundın ol ta … |
| Ku. T. 25/6a3 | 134 anlar kim hezine ḳılurlar kėŋlik halde hem tarlıḳ | halde | hem siŋürgenlerni öwkeni hem ʿafv ėtkenler boḍundın ol taŋrı sewer eḍgü iş … |
| Ku. T. 31/49a2 | 51 aydı: nė ol evvelḳı keçmişler | hali | |
| Ku. T. 37/4b3 | … mmed üze ol rast turur iḍilerindin örtti olardın yawuzlarını körklüg ḳıldı | hallerini | |
| Ku. T. 37/19b3 | 27 neteg bolġay | halleri | ḳaçan öldürseler ferişteler ururlar yüzlerini hem soŋlarını |
U Uigurica I-IV
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| U II, T. II Y. 52,1- III 21-17–18 | anta oḳ brḫmadati ėlig batra ḳız-ıġ | ḫalın | ḳuvraġ arasınta üstünki yėg ḳunçi-i ḳıltı |
AH Atebetü’l-Hakâyık
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| AH 273–276 | ḳamuġ ḳazġanıġlı ajun malını yiyümedi bardı körüŋ | halini | tişisi ḳalıp bir aḍın er bile ol anda yatıpan birür sanını |
Aynı gövdeden maddeler
“hal” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).