Derlem sözlüğü · madde
in- fiil
Tanım
- İnmek, aşağı gelmek: “yaşıl köktin indi yaġız yirke söz” söz mavi gökten kara yere indi; “nė kim iner kökdin nė kim aġar” gökten ne iner, (göğe) ne çıkarsa; “ol ḳar ḳamuġ ḳışın iner” o kar bütün kış yağar (DLT); “taġdaḳı inmiş tirilip” dağdakiler inip toplanıp (KT); “yirtinçüke inerler” dünyaya inerler; “iniŋ ikegü andın” (KuT) ikiniz de oradan inin; “inmez-miz meger seniŋ iḍiŋ fermanı birle” (melekler:) Rabbinin buyruğu olmadan inmeyiz; “yekke söŋüşgeli kelti-i-h inti-i” (Huast) şeytanla savaşmaya gelip indi; “ajunḳa apa inmişinde berü” Âdem’in dünyaya indiğinden beri; “amtı yėrtinçüke iŋülük öd ermez” (Mait) şimdi dünyaya inme zamanı değil; “iŋü ödi yaġumış” inme vakti yaklaşmış. Tanıklar: KTBKHuastMait3KuT3KB2DLT
Mait’teki iŋü, iŋülük (in-gü, in-gülük) yazımları da bu maddede.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): in- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)
Çekimli biçimler (25):
Bağlamlar
Bütün geçişler (54) →Mait Maitrisimit Nom Bitig (Hami)
23 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Mai.Tek.044.06 | arka / bėş yigirminç on ... -p yirtinçüke | inerler | .. |
| 1b-14–16 | ayaġḳa tegimlig maitri bodiswtnıŋ yėrtünçüke | inip | tüzgerinçsiz tüzü köni burḫan ḳutın bulġusın otġuraḳ uḳarmu siz .. |
| 5a-28 | meŋ[i] . . . . . . ḳowmaz samaġu köŋül<l>üg . . . . . . [amtı] yėrtinçüke | iŋülük | öd erm[ez . . külçire] yüzin maitri bodiswt inçe tėp tėyür |
| 6a-24 | … trü [maitri bodiswt] . . . [t]übi sayu ḳutrulġalı küseser . . . . . . -iŋe | inzünler | |
| 8a-13–17 | … n bulmaḳ küsüşin yalŋuḳlar yėrin suḳlanıp tüzün maitri udusınta yėrtinçüke | inerler | . . |
KuT Kur’an Tercümesi Rylands Nüshası
10 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Ku. T. 31/25a2 | 64 | inmez-miz | meger seniŋ iḍiŋ fermanı birle aŋar turur ol kim biziŋ ḳatımızda turur ol … |
| Ku. T. 33/28b3 | 2 bilür ol kim kirür yer içiŋe ol kim çıḳar andın nė kim | iner | kökdin nė kim aġar anıŋ içiŋe ol yarlıḳaġan örtgen turur |
| Ku. T. 35/5b3 | 48 belgürdi olarḳa yawuzluḳlar anı kim ḳazġandılar | indi | olarḳa ol kim erdiler anı füsus tutġanlar |
| Ku. T. 35/79a2 | … yüz ewürseler ayġıl: ḳorḳuttum sizlerni ol ḳoḍı inıġlı ḳın neteg kim ḳoḍı | indi | ḳın ʿad boḍnıŋa ve semudḳa |
| Ku. T. 36/107a2 | 33 belgürdi olarḳa ḳılmış yawuzluḳ--ları | indi | olarḳa ol kim erdi anı füsus tutuġlılar |
KB Kutadgu Bilig
9 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KB 210 | yaşıl köktin | indi | yaġız yirke söz / sözi birle yalŋuḳ aġır ḳıldı öz |
| KB 219 | ajunḳa apa | inmişinde | berü / uḳuşluġ uru keldi eḍgü törü |
| KB 1049 | inigli aḳar ol aġıġlı | iner | / yaruġlı tunar ol yorıġlı tınar |
| KB 5028 | yaşıḳ yirke | indi | yüzin kizledi / ḳararıp tuman tozdı dünya tudı |
| KB 6211 | yasıḳ yirke | indi | yüzin kizledi / ḳalıḳ ḳarşu keldi izin izledi |
TT TT I-X
4 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T III 26015.-14 | … ıŋ . alp ertii sansartın . . . . . . . . . . ıdduḳ ḳaŋımz . üstürtii ḳotıı | inmeser | . üç . . . . . . . . . . üküş telim tınlġ-lar bultıı ertii . |
| T III D 2603.-33–34 | … azıtıp . örletür ertii tınlġ-larıġ . ḳaçan ıdduġ ḳaŋımz . ḳalıġ-tın ḳotıı | intiŋiz | . |
| T III 2602-57 | altı ḳaçıġ öze azmış -larḳa . aġmaḳ | inmek | ajun-larıġ körkittiŋiz . |
| T III 2602-65 | tınlġ-lar [.] türk burḫan-lar-ta kin | intiŋiz | . |
DLT DLT’deki Türkçe parçalar
2 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| DLT II, 204 | Ol ḳar ḳamuġ ḳışın | iner | / Aşlıḳ tarıġ anın üner / Yawlaḳ yaġı mende tınar / Sen kelipen (ol) tepre … |
| DLT III, 61 | Tawar yıġıp suw aḳın | indi | saḳın / Ḳorum kipi iḍisin ḳodı yuwar |
KT Kül Tigin Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| KT D 12 | … : tėy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : b(a)lıḳd(a)ḳı : t(a)ġıḳm(ı)ş : t(a)gd(a)ḳı : | inm(i)ş | : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r bolm(ı)ş : |
BK Bilge Kagan Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| BK D 11 | … ]yur tėy(i)n : kü (e)ş(i)d(i)p : b(a)lıḳd(a)kı : t(a)ġıḳm(ı)ş: t(a)gd(a)kı | inm(i)ş | : tir(i)l(i)p : y(e)tm(i)ş (e)r : bolm(ı)ş : |
T Tunyukuk Yazıtı
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T 26 | … )ki (e)r : / / yuġ(u)rça : ıd(ı)p ı b(a)r baş: (a)şd(ı)m(ı)z : yub(u)lu : | int(i)m(i)z | : on / tünḳa : y(a)nt(a)ḳı tug (e)birü : b(a)rd(ı)m(ı)z : y(ė)rçi: y(ė)r y … |
Huast Huastuanift
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 IV.-1–3 | … (e)ŋri-i birle ḳam(a)ġ t(e)ŋriler süzinlüg(ü)n yekke söŋüşkeli k[e]lti-i-h | inti-i |
Sek Sekiz Yükmek
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Jut.Sek.T-1.252 (Ia) | erür üzeki yruḳ tŋriler yrlġıŋa dodı | inerler | ḳamġ bodunḳa |
ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
1 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 6.2.2.2/11 | tuġurmaqı : arḫant-lar teg- 3) | [i]nmez | aqıġ-ıġ tép 我等Ο /// [körser] adırtlasar biz şaryataputri-nıŋ qayu söz-lemi … |