İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
Sözcük profili

işin

80
geçiş
29,6
milyonda
3.939.
sıklık sırası
186.866 biçim içinde
10
eserde
10
ekli biçim
biçim ailesi
Eserlere göre sıklık (milyonda) — eserler kronolojik sırada
Veriyi tablo olarak gör
EserGeçişMilyonda
Kalyanamkara Papamkara11.579,8
Maitrisimit Nom Bitig (Hami)292,4
Abhidharma (Shogaito)375,5
Manichaica I-III1485,7
Uigurica I-IV1158,4
TT I-X2784,9
St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)198,2
Kutadgu Bilig44598,1
DLT’deki Türkçe parçalar41.378,8
Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi218,6

Metin içindeki dağılım

Her çizgi bir geçiştir; soldan sağa metnin başından sonuna. Juilland D, sözcüğün metnin on parçasına ne kadar eşit yayıldığını ölçer (1 = tam eşit).

KP D 0,00
Mait D 0,33
Abh D 0,29
Man D 0,00
U D 0,00
TT D 0,33
ShoR D 0,00
KB D 0,79
DLT D 0,45
EÇS D 0,73

Aynı sözcüğün çeviriyazı harfleri (ḳ/k, ġ/g, ḍ/d, ė/e, ŋ/n…) bakımından farklı yazılan biçimleri ve hangi eserde kullanıldıkları. Farkların önemli bir bölümü edisyonların çeviriyazı geleneğinden kaynaklanır; bir kısmı ise gerçek ses gelişimini yansıtır. Eş yazımlı farklı sözcükler de listeye girebilir.

BiçimKPMaitAbhManUTTShoRKBDLTAHEÇSToplam
işin1231121444·2180
işiŋ·····7·24·1·32
ışın·······2···2

Eserlere göre kullanım

Tüm anlam ayrışmaları →

Sözcüğün (yazım farkları birleştirilerek: işin) her eserde ±3 sözcüklük pencerede birlikte geçtiği sözcükler. Ortadaki sütun iki eserin paylaştığı bağlamlardır; yanlardakiler yalnız o esere özgüdür. Benzerlik iki eserdeki bağlam profillerinin kosinüsüdür: 0'a yakın değer sözcüğün o eserlerde farklı anlam ya da işlevle kullanıldığını düşündürür.

Karşılaştırma için sözcüğün en az iki eserde 5 ya da daha çok geçmesi gerekir; şu an yalnız bir eserde bu sıklığa ulaşıyor.

Eşdizimlilik

Sözcüğün ±4 sözcüklük penceresinde en az 3 kez birlikte geçtiği sözcükler. logDice (Rychlý 2008) derlem boyutundan bağımsız ve kararlıdır; MI seyrek ama güçlü bağları, t-puanı sık ve güvenilir bağları öne çıkarır; G² birlikteliğin istatistiksel anlamlılığıdır (≥ 10,83 → p < 0,001). Konum profili sözcüğün solda mı sağda mı durduğunu gösterir.

EşdizimBirlikteToplamKonumlogDiceMItG²
yürü105511,259,583,16115,0
başlasa61611,0010,632,4579,1
onara5910,8511,192,2471,1
işlese41210,4810,462,0051,5
ḳılumaz31110,0810,171,7337,2
beglik5839,977,992,2345,8
âsân51139,737,542,2242,6
işler51459,517,182,2240,1
tuda3709,367,501,7225,4
begler51989,206,732,2236,9
il41509,156,811,9830,0
allah73898,936,252,6147,0
râst42348,716,171,9726,4
beg42518,636,071,9725,9
er96978,575,772,9454,5
allâh68007,804,982,3729,9
kün45317,744,991,9420,0
kişi79927,744,892,5634,1
ötrü33977,694,991,6815,0
öz46007,594,811,9319,0
bilig34727,484,741,6714,0
eyle32.2535,402,491,425,4
mısır32.2875,382,471,425,4
deyü46.0074,431,491,293,1
olup317.2812,50-0,45-0,630,3
edüp323.9572,03-0,92-1,551,5
ve4147.919-0,18-3,13-15,5446,4

Dağılımsal komşular deneysel

Benzer bağlamlarda geçen sözcükler (±3 pencere, PPMI vektörleri, kosinüs). Anlamca değil, kullanımca yakınlık gösterir.

“işin” ile başlayan ekli biçimler — Eski Türkçenin eklemeli yapısı. Yalnız biçimsel başlangıca bakılır; farklı kökler de girebilir.

Örnek bağlamlar

Tümü (80) →
EÇS VIII 328b … i‘timâd ve her umûr-ı sulhu sadrıa‘zam anlara tevfîz ve her işin itmâmın anlara fermân edüp buyurdular kim
DLT I, 47 Anıŋ işin keçürdüm / işin yeme ḳaçurdum / ölüm otın içürdüm / İçti bo …
DLT I, 307 Tanġut süsin üşikledi / Kişi işin elikledi / Erin atın belikledi / Bulun bolup başı tıġdı
KB 2027 usal bolsa begler işin bütrümez / usal beg bütün ilgü beglik yimez
EÇS III 103a–104a … . Bu cem‘iyyetden korkma. Sana bir nesne yokdur. Yürü Allah işin onara" deyü bir Fâtiha tilâvet edüp hakîrin üzerine üfledi. …
KB 6337 ol itti işin kör ḳutuldı bu kün / biziŋ iş ne erki yazılmaz tügün
KB 1952 bilig birle begler boḍun başladı / uḳuş birle il kün işin işledi
Mait arıg arıg şznıg küzedmedimiz.. yam işin işlemedimiz.. yoḳsuz savlar sözlep ertürdümüz..
EÇS IV 291b … gezer, nev-heves bir pâdişâh-ı Cem-cenâbdır. İmdi hânım bu işin âkıbet kârı müştedd olup cümle asker bu diyârı urmadan hemâ …
KB 4200 uçar ḳuş işin bildi tuttı ügür / kişi sen ḳatılġu kişiŋni öḍür