ShoR sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (40) →ShoR St. Petersburg'taki Uygurca metinler (Shogaito)
40 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Sho.Rosia 2.2.7.R/1 | … anları teg : saqınu sözleyü yét[inçsiz] //// [ınça] qaltı vimalakrit külüg | arıġ | b[o]d[istv teg : ] alqu edremlerke öŋin öŋin [tükellig bolzunlar : ] |
| Sho.Rosia 2.2.10.V/4 | bo uluġ quvraġ bükünte ınaru çaḫşaptıġ | arıġın | süz -ökin ayayu küzedip : kirsiz tapçasız köŋülin uzatı tözün yavaş ayança … |
| Sho.Rosia 3.1.1.R /6 | … amduq darni nomuġ tutġalı kö [zetse]r yürüŋ ay béş yégirmide // midik yaŋı | arıġ | ton kedip se[kiz] tözün baçaġ çaḫşaptın ilip ///yq yoqar //////// teŋri bu … |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | /// yérinke tükelligin | [arıġ] | semekke yul yuulaq [-qa] tükellig arıġ körkle [arıġ]lıq semeklikig anı kör … |
| Sho.Rosia 5.3.2a.R/1 | /// yérinke tükelligin [arıġ] semekke yul yuulaq [-qa] tükellig | arıġ | körkle [arıġ]lıq semeklikig anı körüp ol [er]niŋ montaġ saqınçı bolsar kim … |
| Sho.Rosia 5.3.4b.R/3 | monta men | arıġ | semek oronta keze yorıyu bultum öŋreki yoluġ oruq -uġ öŋrekilerniŋ ölezin … |
| Sho.Rosia 6.1.2.2/9–19 | ///d’ | arıġ-lar-nıŋ | semek-ler-niŋ tüpin-de 行人 yolqı-l[ar] // /// 蔬 | | | erük alıp körpelenip … |
| Sho.Rosia 6.1.2.2/33 | … //m[a]gat el-deki tınlġ-lar-nıŋ ögrünç-in yıġ[ıp]/// ///[len ḫua] çeçek .. | arıġ | süzök kirsiz … kün teŋri é[yin]/// ///burımışı kötimişi teg él-ler-te…… // … |
| Sho.Rosia 6.2.2.1/20 | … [irme]k münemek-te 無眼三文 közsüz al-sız alt[aġ] 4) -sız-ın üklitdiŋ köŋülüg | arıġ | yorıq /// [qa]dırmış-ta : kentü öz-üŋ qılmaqıŋ üz-e ası- 5) ġ-sız sav-ları … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | tegüçi at baġ 生處 /// 7) ///[san]ga işi negü ol nomı-nıŋ | arıġ | sü[zök] /// 8) /// braman-lar evinte 從何姓 éyin /// 9) /// bolmış ol bolġalı … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … ]t[ser yme] /// 5) /// 爲當ΟΟ az-u inçip aya- 6) ġuluq aġır-laġuluq ol anası | arıġ | eri[p] /// 6) /// [而無] ΟΟ inçip bilge biligsiz er[ser] 7) [a]rıtı negü qıl … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3 | … // [alq]u nom-larıġ: uqmaqı uġrınta 9) alqu uz-anmaq edremlig 由父凈ΟΟ [atası | arıġ] | 9) [ermeki uġrınta] tuġġalı bolmış erip bo 汝今ΟΟ 10) sen kim öge söz-leser … |
| Sho.Rosia 6.2.2.3/35 | … ////////////////// 垂恕 bo[şuġ] 1) /// [köŋül amı]rtġurmış t[ép] /// 2) /// | [arıġ] | süz-ök tép /// 3) /// toyın bolġal[ı] /// 4) /// [üz]lünçü yorıq-ta /// 5) … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /25 | küseyü teginürbiz bilgeli çın kétrü tözüg bildürteçi aqıġsız | arıġ | bilge biliglig ondın sıŋar qut qolu küsüş üntürü |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … ser 試問 sınay[u ayıtdım] erti 滅熾然法 öçürüp örtedeçi küyür-deçi nomlarıġ 清淨超出 | ar[ıġın | süzök-] in ’ertmek ünmek üz-e 問如是道 nomlayur montaġ os[uġluġ nomuġ 宿命之] 業 ö … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … ılḳamış ol üç törlüg-in örtedeçi küyür-deçi-tin öŋi ütrül-[üp 住] 於淨戒 turup | arıġ | çḫşapt-ta 受 teginip piratimokşuġ sı iryapt-ḳa [tükellig bolup] 信 kêrtgünüp … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … rup ḳorḳınç ayınç [saḳınçıġ teginip tutup] monı monçulayu tükel-lig bolsar | arıġ | çḫşapt-ḳa 宿業 öŋre aj-un-daḳı ḳıl[ınçıġ] ançan ançan yanturup 得 bolur yüger … |
| Sho.Rosia 6.3.2 /35 | … k adırtlamaḳıġ [bilge biligin] k(e)ntün ök tuyar têp 如是淨戒具足 monı monçulayu | arıġ | çḫşa[ptḳa tükellig bolsar] 復有三昧正受 antaġ yene d(i)yan-ta köni-sinçe yıġınma … |
| Sho.Rosia 7.2 /60–87 | … şı teg 若無罪觸 [antaġ yene yazuḳḳa bürtme-] mekligin 聞某 eşidtük-te antaġ atlġ | arıġ-ḳa | tegimli[g 盡 alḳıp alḳu] bolmaḳ aḳıġ-ıġ 自知不受後有 k(e)ntün ök bilmiş [teginmem … |
| Sho.Rosia 7.2 /156 | alḳu | arıġ] | yorıġıġ edgüti bışrundaçı-lar-ḳa :: |
| Sho.Rosia 7.2 /165 | /// | arıġ] | yaroḳ-luġ :: |
| Sho.Rosia 7.2 /166 | bo amrapalavan | arıġ-ta | turdaçı :: |
| Sho.Rosia 7.2 /167 | /// | arıġ | çḫşapt-] ḳa tükel-lig bolunur :: |
| Sho.Rosia 7.2 /209 | arıġ | s[üzük yaroḳ yaşuḳ /// ///] :: | |
| Sho.Rosia 7.2 /233 | biligsiz-lig berk yigi | a[rıġtın | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /239 | ünüp] sansar-lıġ berk yigi | arıġ-tın | :: |
| Sho.Rosia 7.2 /272 | arıġ | çḫşput-ıġ ayayu aġırlayu tutdaçı-larıġ :: | |
| Sho.Rosia 7.2 /308 | artuḳ-raḳ kêrtgünç-lüg | [arıġ | çḫşapt/// işliglerte] kütük-lüg-ler-te :: |
| Sho.Rosia 7.2 /329 | amramaḳ-tın öŋi ütrülüp bışrunur ertim | arıġ | yörıḳıġ [:: |
| Sho.Rosia 7.2 /370 | saḳınç saḳınıp taġ-ta | arıġ-ta | ögirteçi-ke :: |
| Sho.Rosia 8.3 /6 | arış | arıġ | nom/-larıġ eşidip. |
| Sho.Rosia 8.3 /13 | arış | arıġ | maḫayan nom-lar içindeki. |
| Sho.Rosia 8.3 /19 | asanki-lıġ 三 -nüŋ kürdük-lerig yoḳurup altı paramit-larıġ | arḍıġ({ | 艹+廾}) eşip. |
| Sho.Rosia 8.3 /22 | arıġ | nom nomlamaḳ-lıġ/élig-im üz-e tarḍıp taşġarıp. | |
| Sho.Rosia 8.3 /40 | arıġ | nom töz-lerin 化 uġu-ḳa tıldaġ boldaçı 心本- inde turmış-lar erür :: | |
| Sho.Rosia 8.3 /130 | arıġ | süz-ök teŋridem köz-leri üz-e yüz öŋi burḫan-lar uluş-ın körgeli uyur-lar. | |
| Sho.Rosia 8.3 /162–163 | arıġ | süz-ök teŋridem köz-leri üz-e 千 öŋi burḫan-lar uluş-ın 見 up. | |
| Sho.Rosia 8.3 /187–189 | … a kirgü-te uzun üdün 進 al altaġ paramit-ıġ 修 üz-e ḳamaġ yorıḳ-larıġ kirsiz | arıġ | ḳılıp :: |
| Sho.Rosia 8.3 /245 | yoḳ ḳuruġ éligi atlġ ad-ta tuḍulmış aŋ ilki | arıġ | süz-ök nomluġ et’öz-ke tükel bolġalı uyur-lar :: |
| Sho.Rosia 8.3 /282–283 | tüzkerinçsiz yég 上 -ki burḫan ḳutın bulup 清浄法身 tégme | arıġ | süz-ök nomluġ et’öz başlap 三 et’öz-lerke tükel-lig bolup. |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).