İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu

çeçek isim

Tanım

  1. Çiçek: “tü tü çeçek çergeşür” türlü türlü çiçek sıralanır; “teŋridem hua çeçekler yüzken yaġmur osuglug yaġıdtılar” tanrısal çiçekleri yağmur gibi yağdırdılar; “kim çıḳmaz mivedin hem çėçeklerindin” meyvelerden, çiçek kılıflarından çıkan (her şeyi bilir). Tanıklar: MaitKuTDLT
  2. (KB’de çiçek yazımıyla) bahar ve güzellik imgesi: “tümen tü çiçekler yazıldı küle” binlerce türlü çiçek gülerek açıldı; “çiçek yazdı yüz kör küler ḳatġurar” çiçek yüzünü açtı, güler, kahkaha atar; “ḳalı bolmasa eḍgü yarlıġ tilin / yaşarmış çiçekler ḳurır” (beyin) dilinde iyi buyruk olmazsa yeşermiş çiçekler kurur; “ḳayuḳa bu aḳsa çiçek öndi tüz” (iyi söz) nereye akarsa orada çiçek biter. Tanıklar: KB4
  3. “lenḫua çeçek” nilüfer, lotus çiçeği: “erdini lénḫua çeçek üze yorıdaçı” mücevherli lotus çiçeği üzerinde yürüyen; “ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp” tıpkı lotus çiçeğinin kendiliğinden açılması gibi; “pundarik çeçekdeg” beyaz lotus gibi. Tanıklar: Abh2AOShoR2

Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

çeçekdeg ve KB’deki çiçek yazımı da bu maddede (biçimler korunur).

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çeçek — yalın hâliyle 32 kez

Çekimli biçimler (12):

Abh Abhidharma (Shogaito)

6 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
Abh.Sho. 518–522 … ar-ta tıdıġ-sız tuduġ-suz bilge biligi açılmış yarılmış erür ḳaltı lenḫu-a çeçek öz-in ök açılıp yarılıp bolmamış -ı teg kişi-ler-te açdaçı yardaçı tŋri bu …
Abh.Sho. 1238–1239 alḳu lėnḫu-a çeçek-ler-ig neçe yarası tüzü açsar yme açılġalı tegimlig-i erser inçip aşnu-ça açar ya …
Abh.Sho. 2813–2816 inçe ḳaltı lenḫu-a çeçek suv-ta tuġup suv-ḳa umamış teg yapşınġalı alḳu niz-vanı-ta ulatı-lar-ta öç …
Abh.Sho. 3975 inçe ḳaltı lėnḫu-a çeçek-niŋ açılu tükedmiş-i-niŋ.
Abh.Sho. 3976 açılmaduḳ-ı-nıŋ barça-nıŋ adı bolmış teg üçün lėnḫu-a çeçek tėp.
Abh.Sho. 4404 ḳaltı törüdmek üz-e ḫu-a çeçek tüş yėmiş-ig.

Aynı gövdeden maddeler

“çeçek” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).