Abh sözlüğü · madde
arıġ sıfat
Tanım
- Temiz, arı, saf: “arıġ topraḳ” temiz toprak; “arıġ ton” temiz giysi; “ay teŋriniŋ arıġ yaruḳı” ayın temiz ışığı; “araġ turug köŋül” arı, duru gönül. Tanıklar: ManUShoR
- Ahlakça temiz, iffetli, günahsız: “arıġ bolsa özi, yorısa köni” kendisi temiz olsa, doğru yürüse; “arıġ çḫşapt” temiz (tutulan) ahlak kuralları; “arıġ yaruḳ ezrua teŋri” temiz, aydınlık Zurvan tanrı. Tanıklar: HuastMaitShoRKB
- (Kuran çevirisinde) helal, temiz (ṭayyib); “arıġlar” temiz şeyler: “helal ḳılur olarḳa arıġlarnı” onlara temiz şeyleri helal kılar. Tanıklar: KuT
- Koru, bahçe (Mait): “lumbani atlıġ arıġda” Lumbini adlı koruda. Tanıklar: Mait
Bu maddenin anlamları farklı dönemlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): arıġ — yalın hâliyle 208 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- arıġ 183 (KB, ShoR, KuT, U) · arıg 25 (Mait, Man, T)
- araġ 4 (Mait) · arag 1 (Mait)
Çekimli biçimler (16):
Bağlamlar
Bütün geçişler (12) →Abh Abhidharma (Shogaito)
12 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| Abh.Sho. 1039–1043 | … -ḳa asıġ ḳılġu üçün erür neŋ öz asıġ-ı üçün ermez : inçe ḳaltı ay tŋri-niŋ | arıġ | yaruḳ-ı yarudmış-ı teg on buluŋ yıŋaḳ-lar-ıġ ançulayu oḳ yme adı ködrülmiş … |
| Abh.Sho. 1596 | arıġ | erser ḳaltı aḳıġ-sız tėdir tėp 釋日bilge bilig tėp tėmişi erser. | |
| Abh.Sho. 1602 | anın munda uḳıdu söz-lemiş ol | arıġ | bilge bilig tėp. |
| Abh.Sho. 1607 | anın adıtmış ol aḳıġ-lıġ -ıġ aḳıġ-lıġ-ı kirlig aḳıġ-sız-ı | arıġ | bolur üçün. |
| Abh.Sho. 1610–1611 | anın adamış ol aḳıġ-sız tėp論 | arıġ | bilge bilig-niŋ tėrin-i-niŋ ḳuvraġ-ı-nıŋ adı bolur ėyin yorıdaçı -lar tėp. |
| Abh.Sho. 1626–1629 | … olur üçün tėp答yörüg töz-indeki-çe erser andaġ ermez munda tek söz-lemiş ol | arıġ | bilge bilig ėyin yprıdaçı-lar birle adı bolur abidarim tėp söz-lememiş ol … |
| Abh.Sho. 1630–1631 | tek | arıġ | bilge bilig ėyin yorıdaçı-lar-ı birle yumdaru bulmış ol abi -darim tėgüçi … |
| Abh.Sho. 1701 | bu üç bilge bilig-ler uyur üçün buldur -ġalı aḳıġ-sız | arıġ | bilge biliglig. |
| Abh.Sho. 1800 | 答云andaġ ol teg aḳıġ-sız | (arıġ) | bilge bilig-ke basudladaçı-sı erser barça bulmış ol abidarim tėgüçi adıġ. |
| Abh.Sho. 1896–1898 | … ü-sin bilir kirlig kkir -siz adırtın çınlayu-sı-nıŋ ölenmek-ke tuşġarmaḳ-ı | arıġ | süz-ük adırtlıġ odġuraḳ bilgülük erür. |
| Abh.Sho. 1911–1913 | umaz üçün | arıġ(ın) | süz-ükin又alḳu uġur-ın yme/tėr bildürgeli nom belgü-sin bulmamış ol çınlayu … |
| Abh.Sho. 2632 | aşnu bolmaḳ üz-e kkir-i kėn iişleşmiş erür anıŋ | arıġ-ın | . |
Aynı gövdeden maddeler
“arıg” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).