aç- fiil

218 geçiş 38 biçim 14 eser KB KuT Mait Abh Man ShoR DLT T Anlam haritasında göster

Tanım

(Kapı, kapak, yol) açmak: “teŋri yėriŋerü ḳapaġın açdı” tanrılar yurduna kapısını açtı; “açar ḳut ḳapuġ” mutluluk kapısını açar; “yolug aç” yolu aç. Tanıklar: Mait Man KB
Gizli olanı açığa vurmak, söylemek, itiraf etmek: “ḳılmış ayıġ ḳılınçların kizlemedin açarlar” işledikleri kötü işleri gizlemeden açarlar; “köŋül sırrı açma” gönlünün sırrını açma. Tanıklar: KB
Açıklamak, yorumlamak, anlatmak: “yörüglerniŋ kėŋürü açdaçı” anlamları geniş geniş açıklayan; “kiŋürü aça yada nomlasar” öğretiyi açıp yayarak anlatırsa; “maŋa açsu” bana açıklasın. Tanıklar: Sek Abh KB
(Göz, gönül) açmak; anlayış vermek: “közlerin aça saḳınur” gözlerini açmayı düşünür; “aça bėrgil meniŋ kögsümni” göğsümü (gönlümü) aç. Tanıklar: Mait KuT
(Bir yeri) fethetmek, ele geçirmek: “ḳılıç ursu, açsu saŋa kend uluş” kılıç vursun, sana şehirler ülkeler fethetsin. Tanıklar: KB
Acıkmak, aç kalmak: “açmaq suvsamaq üze sıqılmaq” açlık ve susuzlukla sıkışmak; “nomluġ aş bulmadın aça tegintimiz” öğreti yiyeceği bulamayıp açlık çektik. Tanıklar: Mait

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): aç- — yalın hâliyle geçmiyor (fiil gövdesi)

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (38):

aça 49 açtı 44 açar 27 açmış 17 açsa 16 açıp 15 açdı 11 açarlar 10 açmaḳ 10 açayın 7 açġıl 6 açır 6 açma 4 açdaçı 4 açġu 3 açu 3 açmaz 3 açıġlı 3 açsu 2 açtımız 2 açalım 2 açġalı 2 açarbiz 2 açsar 1 açmaq 1 açtıŋ 1 açgay 1 açġan 1 açġay 1 açmaġay 1 açġaymiz 1 açıglı 1 açdımız 1 açmadı 1 açsamu 1 açıġlılar 1 açıġlılarmiz 1 açḳınça 1

t(a)l(ı)m urı y(a)r(ı)n

(a)ça

y(a)sıçin y(a)l(ı)m k(a)y(a)g y(a)ra / uruup(a)n y(a)lŋusun yorıyur tėr.