bol- fiil

4.401 geçiş 204 biçim 26 eser KB Abh KuT Mait ShoR U Sek Man Anlam haritasında göster

Tanım

Olmak; var olmak, meydana gelmek: “bir ök bol tidi, boldı ḳolmış ḳamuġ” ‘ol’ dedi, dilediği her şey oldu; “türk bodun yoḳ bolmazun tėyin, bodun bolçun tėyin” Türk halkı yok olmasın, halk olsun diye; “yaġı boltı” düşman oldu; “tutyaḳ tıltaġınta ḳılınç bolur” (tutunma) sebebiyle eylem oluşur. Tanıklar: KT BK2 Mait KB
Olmak, bir duruma girmek (adlarla): “ḳalı bolsa begke” beye olursa; “köni bol, könilik ḳıl” doğru ol, doğruluk et; “tapuġçı bolġuluglar” hizmetkâr olacaklar; “çkrwrt ilig ḫan bolġuluḳ oġul” cihan hükümdarı olacak oğul. Tanıklar: Mait KB2 AH
(Yardımcı fiil) -abilmek, olası olmak; gereklilik: “bilgeli bolur” bilinebilir; “bolġu kergek” olmalıdır; “körgeli bolaḳ” görülebilir; “boldaçı” olan, olacak. Tanıklar: Mait Abh2 ShoR

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı (sözcük başı): bol- — yalın hâliyle 109 kez

Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):

Çekimli biçimler (203):

bolur 1.219 bolsa 462 boldı 358 bolup 232 bolmaz 229 bolmış 180 bolġay 152 bolmaḳ 96 bolu 93 boltı 79 bolġa 68 bolzun 67 bolġu 65 bolsar 60 bolmasa 57 bolurlar 52 bolġalı 41 bolma 39 bolmasar 39 bolsu 30 boldılar 28 boldaçı 27 bolayın 27 bolmaḳlıġ 26 bolsun 24 bolġıl 19 boltum 18 bolmaġay 17 bolsalar 17 bolalım 15 boltaçı 15 bolurın 15 bolmaġıl 14 bolmazun 13 bolmaḳı 12 bolġuluḳ 12 bolmaġu 11 bolduŋ 11 bolzunlar 11 bolmazlar 10 bolmaḳıġ 10 bolġai 10 bolmaġınça 10 boltılar 9 bolmas 9 bolmaŋlar 9 bolmadı 9 bolsamiz 8 bolmaq 8 boldum 8 bolḳai 7 bolmadılar 7 bolun 6 bolurmu 6 bolmiş 6 bolġusı 6 bolġuçı 6 boluġlı 6 bolmasun 6 bolsunı 5 bolmaġ 5 bolmadaçı 5 bolmaḳnıŋ 5 boltumuz 4 bolmışḳa 4 bolmaduḳ 4 bolmışı 4 boltaçılar 4 bolsarlar 4 bolmaḳın 4 bolġuluḳlar 4 bolmışın 4 boluŋlar 4 bolġuḳa 4 bolmatı 4 bolsam 4 bolsunlar 3 bolmaġı 3 bolmışlar 3 bolmamaḳ 3 bolmamışı 3 boltuŋ 3 bolumaz 3 bolduḳta 3 bolurmiz 3 bolmazın 3 boluŋ 3 bolayı 3 bolġaylar 3 bolmaḳdın 3 bolmaḳlarta 2 boltuŋuzlar 2 boltuḳda 2 boltuḳta 2 boltuḳınta 2 boltıı 2 bolulr 2 bolmadım 2 bolmadın 2 bolurda 2 bolduḳum 2 boldaçısın 2 bolmamış 2 boluġlılar 2 bolmaḳḳa 2 bolsaŋ 2 bolça 2 bolçun 2 bolġalar 2 bolġatım 2 bolmaqı 2 bolġulug 2 bolġuluglar 2 bolġuluq 2 boldımız 2 bolġusuz 2 bolmaḳta 2 bolġusın 2 bolġuça 2 bolgay 2 … ve 83 biçim daha

T. II D. 178 IV.-7–9	… bėş t(e)ŋri-i bizniŋ üzüt(ü)müz suin y[ek]lügün söŋüşüp bal(ı?)ġ başl(ı?)ġ	boltı-ı
T. II D. 178 IV.-4	… mnu-u ögümüzni-i saḳınçım(ı)znı azġurduḳın a/////ḳ ? // uun biligsiz ögsüz	boltuḳumuz	[ü]çün ḳam(a)ġ y(a)ruḳ üzütlerniŋ t[özin]ge [yil]tizi[ŋe] arıġ y(a)ruḳ ezr …
T. II D. 178 III.-12	… rser . . yme [i]lki-i özün bu-u özün üzuntonluġ Rückseite. / [ur]ılar öz	[bolu]p	. . neçe-h yazındımız (!) yaŋılt(ı)m(ı)z erser . . munça-h üküş tınl(ı)ġḳa …
T. II Y. 60 a.-11–12	yme [ar]ḫon yėr t(e)ŋri nede ötrü yoḳ	bolġai	. . yaruḳlı [ḳar]alı [ḳaltı adrılġai] antada kirse ne tėpen bilt(i)m(i)z . …
T. II D. 178 V.-6–5	… [iligin] köŋ[ü]lte baru boşuyu-u-h [ḳolmadımz] erser . neçe eksük k(e)rgek	[b]olt[ı-ı]	erser . amtı-ı-h t(e)ŋrim m(e)n ra[im(a)]st f(e)rzind yazuḳda boşu[nu] ötü …
T. II Y. 59-6	irinçüde boş	bolalım	kşant-i bolzun .. ..
T. II Y. 59-6	irinçüde boş bolalım kşant-i	bolzun	.. ..

“bol” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).