Huast sözlüğü · madde
burḫan isim
Tanım
- Buda; aydınlanmış olan: “tŋri tŋrisi burḫan yarlıḳamış” tanrılar tanrısı Buda buyurdu; “burḫanıġ ögüp nomuġ ögüp” Buda’yı, öğretiyi övüp; “burkan kutın bultı” Budalığa erişti; “teŋri şakimun burḳanḳa” Tanrı Buda Şakyamuni’ye; “tükel bilge maytrı burkan” her şeyi bilen Buda Maitreya; “burḫanlar ḳutıŋa yükünür men” Budaların kutsallığına eğilirim. Tanıklar: KİPMait2AbhShoR
- (Maniheist metinlerde) peygamber, ilahi elçi: “ḳaŋı teŋri mani burhan” baba tanrı Mani Burhan. Tanıklar: Man
Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →
burḳan, burkan, buḳan yazımları bu maddede toplandı.
Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.
Madde başı ve biçimler
Madde başı (sözcük başı): burḫan — yalın hâliyle 313 kez
Yazım değişkeleri (edisyonlara göre; ses değerleri farklı olabilir):
- burḫan 304 (Abh, Mait, Sek, ShoR) · burhan 9 (Man, EÇS)
- burkan 146 (Mait) · burḳan 15 (KİP, AO, Tövbe, U)
- burḫanlar 52 (Sek, Abh, U, Mait) · burhanlar 2 (Man, KuT)
- burḫanḳa 28 (Abh, Sek, ShoR, U) · burḫanqa 1 (ShoR)
- burkanka 17 (Mait) · burḳanḳa 5 (KİP)
- burkanıg 15 (Mait) · burḳanıġ 1 (AO)
- burkanlar 7 (Mait) · burḳanlar 2 (KİP)
- burkanlarka 3 (Mait) · burḳanlarḳa 1 (KİP)
Çekimli biçimler (46):
burkan 146
burḫannıŋ 68
burḫanlar 52
burḫanḳa 28
burḫanlarnıŋ 28
burkanka 17
burkannıŋ 16
burkanıg 15
burḫanıġ 15
burḳan 15
burka 12
burḫanlarḳa 8
burḫanta 8
burkanlar 7
burkanag 6
burḫanlarda 6
burḳanḳa 5
burḫanlarnŋ 4
burkantın 3
burkanlarka 3
burḫantın 3
burḫanlarıġ 3
burkanta 2
burhanlar 2
burḫanlarta 2
burḫanlarġ 2
burḫanlardın 2
burḳanlar 2
buḳan 2
burḳanıġ 1
burḫanqa 1
burkannaŋ 1
burkannınŋ 1
burḫanım 1
burḫanın 1
burkanlarnaŋ 1
burḫanlaraġ 1
burkanlarnıŋ 1
burkanlarıg 1
burḳanlarḳa 1
borḫanlarıġ 1
burḫanlaġ 1
buḫantın 1
burḫanlarnın 1
buḳanlar 1
furḫan 1
Bağlamlar
Bütün geçişler (7) →Huast Huastuanift
7 geçiş · bu eserdeki bağlamlar| T. II D. 178 III.-2–11 | … ün ai-i t(e)ŋrike ėki-i y(a)ruḳ orddu-u içre oluruġma t(e)ŋrilerke ḳam(a)ġ | burḫanlarnıŋ | arıġ nomnuŋ edgü-ü-ḳılınçl(ı)ġ üzütlerniŋ yėr [suv ?] y(a)ruḳnuŋ tözi-i yi … |
| T. M. 303-11 | … çkekke t(e)ŋri tėpen] tınl(ı)ġa[ġ tural(ı)ġaġ ölü]rüp yüküntümüz erser yme | burḫan] | tėpen igid nomḳa [tapıntım(ı)z uduntumuz erser . . ḳut] ḳolu yüküntü[müz] … |
| T. II Y. 60 a.-13–14 | ezrua t(e)ŋri]ke kün] ai t(e)ŋrike .. küçlüg t(e)ŋrike .. | burḫanlarḳa | ınan[t(ı)m(ı)z] [tayant(ı)m(ı)z] n(i)yoşak botlumuz .. |
| T. II Y. 60 a.-15–20 | … ai t(e)ŋri tamġası üç]ün ḳorḳmaḳ bėş t(e)ŋri tamġası [törtünç bilge bilig | burḫanlar] | tamġası . . t(e)ŋrim biligim(i)zni [köŋülümüzni bu tört türlüg t(e)n]grile … |
| T. II Y. 60 b.-28–30 | … nunç künke tört alḳış] ezrua t(e)ŋrike kün ai [t(e)ŋrike küçlüg t(e)ŋrike] | burḫanlarḳa | bir biligin [arıġ köŋülin alḳansıġ törü bar] erti .. |
| T. II D. 178 V.-2–5 | yme jaidanta [yi]mki[-i] olurup . baça[ġ] baç[ap t(e)ŋri-i] | burḫanḳa | bir biligi[n] köŋ[ül]ta baru bir yılḳı yazuḳu[muzn]ı-ı [boş]uyu-u ötünmek … |
| T. II Y. 59-7–14 | … ı)ġ evinlig uzun-tonluġ-ḳa yaztım yaŋıltım erser .. azo v(a)rḫarda şakimun | burḫan | yėrin artatdım erser .. yaza yaŋılu yekke içkekke yılḳıḳa yaztım yaŋıltım … |
Aynı gövdeden maddeler
“burhan” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).