İçeriğe geç
Tarihsel DerlemEski Türkçe · Karahanlı · Eski Anadolu · Osmanlı Türkçesi · 7.–17. yy.
Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi logosu Çukurova Üniversitesi logosu
U sözlüğü · madde

çıġay sıfat

82 geçiş 10 biçim 9 eser KBKuTUMaitSekKPDLTTT Anlam haritasında göster

Tanım

  1. Yoksul, fakir; yoksul kişi: “bilig baylıḳ ol bir çıġay bolġusuz” bilgi, yoksullaşmayan bir zenginliktir; “ḳamuġ eḍgü isiz çıġay baylıḳım” iyi kötü, yoksulluğum zenginliğim hep (Tanrı’dandır); “sana kim çıġay erse baylıḳ turur” sana yoksul olan (için) zenginliktir; “neŋin eḍgülük ḳıl içür hem yitür” diye öğütlenen “çıġaylar” yoksullar; “çıġaymu telim boldı ilde ya bay” ülkede yoksul mu çoğaldı, yoksa zengin mi. Tanıklar: KB5
  2. Kur’an çevirisinde zekât ve sadaka alan yoksullar: “sadaḳalar çıġaylarḳa yoḳsuzlarḳa” sadakalar yoksullara, düşkünlere (aittir); “taŋrı muŋsuz sizler çıġayla(r)” Tanrı muhtaç değildir, siz yoksullarsınız. Tanıklar: KuT
  3. Budist metinlerde “yoḳ çıġay” yoksul, düşkün (canlı): “üküş yoḳ çıġay emgeklig tınlıġlarıġ körüp ıġladım” çok sayıda yoksul, acı çeken canlı görüp ağladım; “amtı sėnite taḳı yoḳ çıġay ınka erür-men” şimdi senden de yoksul, düşkün durumdayım; “yalaŋuġ ajunınta toġsar yme erinç çıḳai bolup” insan olarak doğsa da zavallı, yoksul olup. Tanıklar: SekKP2Mait2ShoRKBDLT

Bu maddenin anlamları farklı eserlerde tanıklanıyor. Anlam kayması listesi →

çıġayla, çıġaymu ve U II’deki çıḳai yazımı da bu maddede.

Derlemdeki bağlamlara bakılarak yazılmış özgün tanım (yazar: Claude (yapay zekâ)); güven: yüksek. Editör denetimi bekliyor.

Madde başı ve biçimler

Madde başı (sözcük başı): çıġay — yalın hâliyle 49 kez

Çekimli biçimler (9):

U Uigurica I-IV

3 geçiş · bu eserdeki bağlamlar
U II, T. III M. 207 a.-11–26 birök ḳayu--ta ḫaçan yalanguġ ajun-ınta toġmaġı bolsar yme . . anta ėrinç çıḳai bolup toġa teglüg yme bolġai tėp . . anta ötrü ol tŋri urı-sı ol ünüg esid …
U II, T. III M. 207 a II.-38–42 … ök ḫayu-ta ḫaçan yalanguġ azun-ınta toḳmaġ-ı bolsar yme . . anta yme ėrinç çıḳai bolup . . toḳa teglüg yme bolḳai tėp . . tŋri-ler ėligi-y-a aŋa mn neteg ḫ …
U II, T. III, M. 225.- 40.-1 … -ınta .. neŋ katapudani ajun-ınta toḳma- -ḳai-lar .. neŋ yalaŋuġ ajun-ınta çıḳai bolmaḳıġ teginmekei-ler .. kaŋgavaluk kaŋ ögüz için-deki ḳum sanınça sanaġ …

Aynı gövdeden maddeler

“çıgay” ile başlayan öteki madde başları (türevler ve birleşikler; biçimsel benzerlik, köken ilişkisi kesin değildir).